Doğum Sonu Dönem ve Cinsel Sağlık
Özet
Cinsel sağlık kadın hayatının her aşamasının önemli bir parçası olup fiziksel, psikolojik, sosyal, kültürel ve hormonal olmak üzere birçok faktörden etkilenmektedir. Gebelik ve doğum süreçlerine ek olarak doğumun şekli, emzirme, epizyotomi, postpartum depresyon, kültür ve inanışlar gibi faktörler kadının doğum sonu dönemde disparoni, vajinal kuruluk, cinsel istekte azalma, uyarılma ve orgazm bozukluğu gibi cinsel işlev bozukluklarının artmasına neden olabilmektedir. Bu sorunlar kadının yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu yüzden doğum sonu dönemde cinsel sağlığı etkileyen faktörlerin bilinmesi, bu doğrultuda eğitim ve danışmanlık hizmeti verilmesi gerekmektedir. Hemşirelerin cinsel sağlık danışmanlığında yeterli donanıma sahip olmaları, kanıta dayalı uygulamaları bilmeleri ve bu konuda kullanılan modelleri uygulamaya geçirmeleri ile cinsel sağlık sorunlarının görülme sıklığı azalabilir.
Referanslar
Darooneh T, Ozgoli G, Keshavarz Z, et al. Educational programs and counseling models for improving postpartum sexual health: a narrative review. Sex Relatsh. 2022:1–17. doi:10.1080/14681994.2022.2085250
Güler E, Erbil N. Doğum sonrası dönemde cinselliği etkileyen faktörler ve sağlık profesyonellerinin sorumlulukları. Androl Bul. 2022;24(2):147–54.
Akyüz EÖ. Doğum sonrası cinsel sorunlar ve etkileyen etmenlerin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı; 2009.
Topaç M, Bolsoy N. Doğum şeklinin kadın cinsel işlevi üzerine etkisinin incelenmesi. Ebelik ve Sağlık Bilim Derg. 2021;4(1):45–55.
Abalı Çetin S. Doğum sonrası cinsellik. Turkiye Klin J Obs Womens Heal Dis Nurs-Special Top. 2016;2(1):35–41.
Gutzeit O, Levy G, Lowenstein L. Postpartum female sexual function: risk factors for postpartum sexual dysfunction. Sex Med. 2020;8(1):8–13. doi:10.1016/j.esxm.2019.10.005
Yılmaz FA, Şener Taplak A, Polat S. Breastfeeding and sexual activity and sexual quality in postpartum women. Breastfeed Med. 2019;14(8):587–91.
Çetin Avcı S, Daşıkan Z. Postpartum dönemde cinsel sağlık ve danışmanlık: BETTER modeli kullanımı. Androloji Bülteni. 2021;23:187–96.
Banaei M, Kariman N, Ozgoli G, et al. Prevalence of postpartum dyspareunia: A systematic review and meta-analysis. Int J Gynaecol Obs. 2021;153(1):14–24.
WHO. Sexual health and ıts linkages to reproductive health: an operational approach. World Health Organization. 2017. p. 1–12. (22/07/2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/258738/9789241512886-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır).
Bekmezci E, Meram HE. Doğum sonu dönemde sık görülen sorunlara yönelik güncel yaklaşımlar. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 2022;3(1):81–92.
Sarı E, Akcaboy M, Özturk S, et al. Breastfeeding education in a newly organized lactation consultation clinic: an evaluation of ıts effects on the ımprovement of maternal attitudes to breastfeeding . Turkish Arch Pediatr. 2022 May;57(3):290–4.
Bilge Ç, Oskay Ü. Doğum sonrası dönemde cinsel sağlık. Yeşilçiçek Çalık K, Coşar Çetin K (eds). Normal doğum ve sonrası dönemiçinde. 1st ed. İstanbul: İstanbul Tıp Yayınevleri; 2018. p. 375–85.
Kütmeç C. Kadınlarda cinsel fonksiyon bozukluğu ve hemşirelik bakımı. Fırat Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Derg. 2009;12(3):112–30.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. (XIII). Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016: 462-490.
Acele EÖ, Karaçam Z. Sexual problems in women during the first postpartum year and related conditions. J Clin Nurs. 2012;21(7–8):929–37.
Bilgi K, Bilge Ç. Postpartum dönemin görünmeyen yüzü: cinsel işlev bozukluğu. Karya J Heal Sci. 2021;2(3):88–92.
American Psychiatric Association. DSM-IV-Dıagnostıc and statıstıcal manual of mental dısorders. Washington; 2005. 493–532 p. (22,07/2023 tarihinde https://img3.reoveme.com/m/2ab8dabd068b16a5.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ng YY, Muhamad R, Ahmad I. Sexual dysfunction among six months postpartum women in north-eastern Malaysia. PLoS One. 2023;18(4):1–13. doi:10.1371/journal.pone.0284014
Başkaya Y, Karakoç H, Nebahat Ö. Postpartum dönemde yaşanan cinsel sağlık sorunları, ebe ve hemşirenin rolü. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Derg. 2018;15(4):269–74.
Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD). Kadın Cinselliği. 2008. 19–20 p. Available from: ( 18/06/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/37/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cattani L, Maeyer L De, Verbakel JY, et al. Predictors for sexual dysfunction in the first year postpartum: a systematic review and meta-analysis. BJOG. 2022;129(7):1017–28.
Mbarki W, Bettaieb H, Frikha M, et al. Prevalence of and risk factors associated with vaginal lubrication issues in women at 6 months postpartum. J Sex Med. 2022;19(5):232.
Sayasneh A, Pandeva I. Postpartum sexual dysfunction: a literature review of risk factors and role of mode of delivery. Br J Med Pract. 2010;3(2):23–7.
Qian R, Chen Z, Tang L, et al. Postpartum adverse effects and sexual satisfaction following cesarean delivery in Beijing. Intenational J Gynecol &Obstetrics. 2016;132(2):200–5.
Khajehei M, Doherty M, Tilley M, et al. Prevalence and Risk Factors of Sexual Dysfunction in Postpartum Australian Women. J Sex Med. 2015;12(6):1415–26.
Beyazit F, Pek E, Şahin B. Alterations in sexual functions during and after pregnancy: Prejudice? Or Real? Klin Psikiyatr Derg. 2018;21(4):397–406.
Tekeli Özer N, Kızılkaya Beji N. Gebelik , Doğum , Lohusalık Süreci ve Cinsel Sağlık. 2022;12(4):1–10.
Fuentealba-Torres M, Cartagena-Ramos D, Fronteira I, et al. What are the prevalence and factors associated with sexual dysfunction in breastfeeding women? A Brazilian cross-sectional analytical study. BMJ Open. 2019;9(4):1–9.
Niwayama R, Nishitani S, Takamura,et al. Oxytocin Mediates a Calming Effect on Postpartum Mood in Primiparous Mothers. Breastfeed Med. 2017;12(2):103–9.
Uvnas-Moberg K, Ekstrom-Bergstrom A, Buckley S, et al. Maternal plasma levels of oxytocin during breastfeeding-a systematic review. PLoS One. 2020;15(8):1–38.
Wen L, Hilton G, Carvalho B. The impact of breastfeeding on postpartum pain after vaginal and cesarean delivery. J Clin Anesth. 2015;27(1):33–8.
Beydağ KD, Şahbaz Selimoğlu E. Doğum sonu dönemde emziren kadınların cinsel yaşam kalitesi. Acibadem Univ Saglik Bilim Derg. 2020;11(1):174-180.
Szöllősi K, Szabó L. The association between ınfant feeding methods and female sexual dysfunctions. Breastfeed Med. 2021;16(1):93–9.
Rezaei N, Azadi A, Sayehmiri K, et al. Postpartum sexual functioning and its predicting factors among Iranian women. Malaysian J Med Sci. 2017;24(1):94–103.
Manresa M, Pereda A, Bataller E, et al. Incidence of perineal pain and dyspareunia following spontaneous vaginal birth : a systematic review and meta-analysis. Int Urogynecol J. 2019;30:853–68.
Pascon Barbosa AM, Marini G, Piculo F,et al. Prevalência de incontinência urinária e disfunção muscular do assoalho pélvico em primíparas dois anos após parto cesárea: Estudo transversal. Sao Paulo Med J. 2013;131(2):95–9.
Vu N, Huy Q, Prof A, et al. Pelvic floor and sexual dysfunction after vaginal birth with episiotomy in vietnamese women. Sex Med. 2019;7(4):514–21. doi:10.1016/j.esxm.2019.09.002
Romeikienė KE, Bartkevičienė D. Pelvic-floor dysfunction prevention in prepartum and postpartum periods. Med. 2021;57(4):387.
Kahramanoglu I, Baktiroglu M, Hamzaoglu K. The impact of mode of delivery on the sexual function of primiparous women : a prospective study. Arch Gynecol Obstet. 2017;295(4):907–16.
Kabakian-Khasholian T, Ataya A, Shayboub R, et al. Mode of delivery and pain during intercourse in the postpartum period: Findings from a developing country. Sex Reprod Healthc. 2015;6(1):44–7.
Baksu B, Davas I, Agar E, et al. The effect of mode of delivery on postpartum sexual functioning in primiparous women. Int Urogynecol J. 2007;18:401–6.
Barbara G, Pifarotti P, Facchin F, et al. Impact of mode of delivery on female postpartum sexual functioning: spontaneous vaginal delivery and operative vaginal delivery vs. cesarean section. J Sex Med. 2016;13(3):393–401.
Fanshawe AM, De Jonge A, Ginter N, et al. The ımpact of mode of birth, and episiotomy, on postpartum sexual function in the medium- and longer-term: an ıntegrative systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(7):5252
Wang Z, Liu J, Shuai H, et al. Mapping global prevalence of depression among postpartum women. Transl Psychiatry. 2021;11(1):1–24.
Özcan NE, Boyacıoğlu HD. Postpartum depression prevalence and risk factors in Turkey: a systematic review and meta-analysis. Arch Psychiatr Nurs. 2021;31:420–8.
McBride HL, Kwee JL. Sex after baby: women’s sexual function in the postpartum period. Curr Sex Heal Reports. 2017;9(3):142–9.
Yilmaz FA, Avci D, Aba YA, et al. Sexual dysfunction in postpartum Turkish women: It’s relationship with depression and some risk factors. Afr J Reprod Health. 2018;22(4):54–63.
Alexandre F-C, Huang H, Chan Y-F, et al. The relationship between depressive/anxiety symptoms during pregnancy/postpartum and sexual life decline after delivery. J Sex Med. 2013;10(5):1343–9.
Morof D, Barrett G, Peacock J, et al. Postnatal depression and sexual health after childbirth. Obstet Gynecol. 2003;102(6):1318–25.
Olsson A, Lundqvist M, Faxelid E, et al. Women’s thoughts about sexual life after childbirth: Focus group discussions with women after childbirth. Scand J Caring Sci. 2005;19(4):381–7.
Maamri A, Badri T, Boujemha H, et al. Sexuality during the postpartum period: study of a population of Tunisian women. Tunis Med. 2019;97(5):704–10.
O’Malley D, Higgins A, Begley C, et al. Prevalence of and risk factors associated with sexual health issues in primiparous women at 6 and 12months postpartum; A longitudinal prospective cohort study (the MAMMI study). BMC Pregnancy Childbirth. 2018;18(1):1–13.
Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD). Lohusalık (Doğum Sonrası Dönem) Ve Cinsel Yaşam [Online]. (05/05/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/73/sik-sorulan-sorular/39/lohusalik-dogum-sonrasi-donem-ve-cinsel-yasam adresinden ulaşılmıştır).
Dolapoğlu N, İslimye Taşkın M, Altınöz S. The relationship between pregnant women and their spouses’ belief in sexual myths during pregnancy, relationship satisfaction and sexual satisfaction. J Heal Sci Med. 2023;6(3):573–8.
TNSA. Hacettepe Üniversitesi Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması [Online]. Hacettepe University of Population Studies. 2018. (08/05/2023 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türk R, Erkaya R. Primipar kadınların doğum sonu cinsel yaşamlarının değerlendirilmesi. Uluslarası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Derg. 2019;15:144–68.
World Health Organization. WHO recommendations on Postnatal care of the mother and newborn: A Practical Guide. 2013. p. 1–72.
Tuğut N, Gölbaşı Z. Ci̇nselli̇ği̇n değerlendi̇rilmesinde PLISSIT modeli’ni̇n kullanimi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 2013;2(4):524–34.
Demirtas Hicyilmaz B, Coskun N. The ımportance of postpartum period sexual counseling and sexual counseling models in nursing.J Educ Res Nurs. 2022;18(1):117–22.
Akcan K, Turhan İ. Cinsel danışmanlık modelleri. Gevher Nesibe J Med Helath Sci. 2022;7(17):50–6.
Kırıcı S, Ege E. The effect of the PLISSIT model on sexual functions: A systematic review. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilim ve Araştırmaları Derg. 2021;3(3):199–207.
Malakouti J, Golizadeh R, Mirghafourvand M. The effect of counseling based on ex‑PLISSIT model on sexual function and marital satisfaction of postpartum women : A randomized controlled clinical trial. J Educ Heal Promot. 2020;30(9):284.
Koç E, Oskay Ü. Postpartum dönemde cinsellik ve cinsel danışmanlık. KASHED. 2015;2(1):15–26.
Zamani M, Moradi M, Esmaily H, et al. The effectiveness of “Women’s Postpartum Sexual Health Program (WPSHP)” on Iranian women’s postpartum sexual health: A randomized clinical trial. Health Care Women Int. 2022:1–15. doi:10.1080/07399332.2022.2083621
Tezel A. Postpartum depresyonun değerlendirilmesinde hemşirenin/ebenin sorumlulukları. New/Yeni Symp J. 2006;44(1):49–52.
The National Collaborating Centre for Primary Care. Postnatal care: routine postnatal care of women and their babies. [Online]. London; 2006. (06/07/2023 tarihinde www.nice.org.uk/guidance/cg37/evidence/full-guideline-485782237 adresinden ulaşılmıştır).
Güler E, Erbil N. Doğum sonrası dönemde cinselliği etkileyen faktörler ve sağlık profesyonellerinin sorumlulukları. Androl Bul. 2022;24(2):147–54.
Akyüz EÖ. Doğum sonrası cinsel sorunlar ve etkileyen etmenlerin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı; 2009.
Topaç M, Bolsoy N. Doğum şeklinin kadın cinsel işlevi üzerine etkisinin incelenmesi. Ebelik ve Sağlık Bilim Derg. 2021;4(1):45–55.
Abalı Çetin S. Doğum sonrası cinsellik. Turkiye Klin J Obs Womens Heal Dis Nurs-Special Top. 2016;2(1):35–41.
Gutzeit O, Levy G, Lowenstein L. Postpartum female sexual function: risk factors for postpartum sexual dysfunction. Sex Med. 2020;8(1):8–13. doi:10.1016/j.esxm.2019.10.005
Yılmaz FA, Şener Taplak A, Polat S. Breastfeeding and sexual activity and sexual quality in postpartum women. Breastfeed Med. 2019;14(8):587–91.
Çetin Avcı S, Daşıkan Z. Postpartum dönemde cinsel sağlık ve danışmanlık: BETTER modeli kullanımı. Androloji Bülteni. 2021;23:187–96.
Banaei M, Kariman N, Ozgoli G, et al. Prevalence of postpartum dyspareunia: A systematic review and meta-analysis. Int J Gynaecol Obs. 2021;153(1):14–24.
WHO. Sexual health and ıts linkages to reproductive health: an operational approach. World Health Organization. 2017. p. 1–12. (22/07/2023 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/258738/9789241512886-eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır).
Bekmezci E, Meram HE. Doğum sonu dönemde sık görülen sorunlara yönelik güncel yaklaşımlar. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 2022;3(1):81–92.
Sarı E, Akcaboy M, Özturk S, et al. Breastfeeding education in a newly organized lactation consultation clinic: an evaluation of ıts effects on the ımprovement of maternal attitudes to breastfeeding . Turkish Arch Pediatr. 2022 May;57(3):290–4.
Bilge Ç, Oskay Ü. Doğum sonrası dönemde cinsel sağlık. Yeşilçiçek Çalık K, Coşar Çetin K (eds). Normal doğum ve sonrası dönemiçinde. 1st ed. İstanbul: İstanbul Tıp Yayınevleri; 2018. p. 375–85.
Kütmeç C. Kadınlarda cinsel fonksiyon bozukluğu ve hemşirelik bakımı. Fırat Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Derg. 2009;12(3):112–30.
Taşkın L. Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. (XIII). Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi; 2016: 462-490.
Acele EÖ, Karaçam Z. Sexual problems in women during the first postpartum year and related conditions. J Clin Nurs. 2012;21(7–8):929–37.
Bilgi K, Bilge Ç. Postpartum dönemin görünmeyen yüzü: cinsel işlev bozukluğu. Karya J Heal Sci. 2021;2(3):88–92.
American Psychiatric Association. DSM-IV-Dıagnostıc and statıstıcal manual of mental dısorders. Washington; 2005. 493–532 p. (22,07/2023 tarihinde https://img3.reoveme.com/m/2ab8dabd068b16a5.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ng YY, Muhamad R, Ahmad I. Sexual dysfunction among six months postpartum women in north-eastern Malaysia. PLoS One. 2023;18(4):1–13. doi:10.1371/journal.pone.0284014
Başkaya Y, Karakoç H, Nebahat Ö. Postpartum dönemde yaşanan cinsel sağlık sorunları, ebe ve hemşirenin rolü. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Derg. 2018;15(4):269–74.
Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD). Kadın Cinselliği. 2008. 19–20 p. Available from: ( 18/06/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/CetadData/Books/37/pdf-dosyasini-indirmek-icin-tiklayiniz.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cattani L, Maeyer L De, Verbakel JY, et al. Predictors for sexual dysfunction in the first year postpartum: a systematic review and meta-analysis. BJOG. 2022;129(7):1017–28.
Mbarki W, Bettaieb H, Frikha M, et al. Prevalence of and risk factors associated with vaginal lubrication issues in women at 6 months postpartum. J Sex Med. 2022;19(5):232.
Sayasneh A, Pandeva I. Postpartum sexual dysfunction: a literature review of risk factors and role of mode of delivery. Br J Med Pract. 2010;3(2):23–7.
Qian R, Chen Z, Tang L, et al. Postpartum adverse effects and sexual satisfaction following cesarean delivery in Beijing. Intenational J Gynecol &Obstetrics. 2016;132(2):200–5.
Khajehei M, Doherty M, Tilley M, et al. Prevalence and Risk Factors of Sexual Dysfunction in Postpartum Australian Women. J Sex Med. 2015;12(6):1415–26.
Beyazit F, Pek E, Şahin B. Alterations in sexual functions during and after pregnancy: Prejudice? Or Real? Klin Psikiyatr Derg. 2018;21(4):397–406.
Tekeli Özer N, Kızılkaya Beji N. Gebelik , Doğum , Lohusalık Süreci ve Cinsel Sağlık. 2022;12(4):1–10.
Fuentealba-Torres M, Cartagena-Ramos D, Fronteira I, et al. What are the prevalence and factors associated with sexual dysfunction in breastfeeding women? A Brazilian cross-sectional analytical study. BMJ Open. 2019;9(4):1–9.
Niwayama R, Nishitani S, Takamura,et al. Oxytocin Mediates a Calming Effect on Postpartum Mood in Primiparous Mothers. Breastfeed Med. 2017;12(2):103–9.
Uvnas-Moberg K, Ekstrom-Bergstrom A, Buckley S, et al. Maternal plasma levels of oxytocin during breastfeeding-a systematic review. PLoS One. 2020;15(8):1–38.
Wen L, Hilton G, Carvalho B. The impact of breastfeeding on postpartum pain after vaginal and cesarean delivery. J Clin Anesth. 2015;27(1):33–8.
Beydağ KD, Şahbaz Selimoğlu E. Doğum sonu dönemde emziren kadınların cinsel yaşam kalitesi. Acibadem Univ Saglik Bilim Derg. 2020;11(1):174-180.
Szöllősi K, Szabó L. The association between ınfant feeding methods and female sexual dysfunctions. Breastfeed Med. 2021;16(1):93–9.
Rezaei N, Azadi A, Sayehmiri K, et al. Postpartum sexual functioning and its predicting factors among Iranian women. Malaysian J Med Sci. 2017;24(1):94–103.
Manresa M, Pereda A, Bataller E, et al. Incidence of perineal pain and dyspareunia following spontaneous vaginal birth : a systematic review and meta-analysis. Int Urogynecol J. 2019;30:853–68.
Pascon Barbosa AM, Marini G, Piculo F,et al. Prevalência de incontinência urinária e disfunção muscular do assoalho pélvico em primíparas dois anos após parto cesárea: Estudo transversal. Sao Paulo Med J. 2013;131(2):95–9.
Vu N, Huy Q, Prof A, et al. Pelvic floor and sexual dysfunction after vaginal birth with episiotomy in vietnamese women. Sex Med. 2019;7(4):514–21. doi:10.1016/j.esxm.2019.09.002
Romeikienė KE, Bartkevičienė D. Pelvic-floor dysfunction prevention in prepartum and postpartum periods. Med. 2021;57(4):387.
Kahramanoglu I, Baktiroglu M, Hamzaoglu K. The impact of mode of delivery on the sexual function of primiparous women : a prospective study. Arch Gynecol Obstet. 2017;295(4):907–16.
Kabakian-Khasholian T, Ataya A, Shayboub R, et al. Mode of delivery and pain during intercourse in the postpartum period: Findings from a developing country. Sex Reprod Healthc. 2015;6(1):44–7.
Baksu B, Davas I, Agar E, et al. The effect of mode of delivery on postpartum sexual functioning in primiparous women. Int Urogynecol J. 2007;18:401–6.
Barbara G, Pifarotti P, Facchin F, et al. Impact of mode of delivery on female postpartum sexual functioning: spontaneous vaginal delivery and operative vaginal delivery vs. cesarean section. J Sex Med. 2016;13(3):393–401.
Fanshawe AM, De Jonge A, Ginter N, et al. The ımpact of mode of birth, and episiotomy, on postpartum sexual function in the medium- and longer-term: an ıntegrative systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2023;20(7):5252
Wang Z, Liu J, Shuai H, et al. Mapping global prevalence of depression among postpartum women. Transl Psychiatry. 2021;11(1):1–24.
Özcan NE, Boyacıoğlu HD. Postpartum depression prevalence and risk factors in Turkey: a systematic review and meta-analysis. Arch Psychiatr Nurs. 2021;31:420–8.
McBride HL, Kwee JL. Sex after baby: women’s sexual function in the postpartum period. Curr Sex Heal Reports. 2017;9(3):142–9.
Yilmaz FA, Avci D, Aba YA, et al. Sexual dysfunction in postpartum Turkish women: It’s relationship with depression and some risk factors. Afr J Reprod Health. 2018;22(4):54–63.
Alexandre F-C, Huang H, Chan Y-F, et al. The relationship between depressive/anxiety symptoms during pregnancy/postpartum and sexual life decline after delivery. J Sex Med. 2013;10(5):1343–9.
Morof D, Barrett G, Peacock J, et al. Postnatal depression and sexual health after childbirth. Obstet Gynecol. 2003;102(6):1318–25.
Olsson A, Lundqvist M, Faxelid E, et al. Women’s thoughts about sexual life after childbirth: Focus group discussions with women after childbirth. Scand J Caring Sci. 2005;19(4):381–7.
Maamri A, Badri T, Boujemha H, et al. Sexuality during the postpartum period: study of a population of Tunisian women. Tunis Med. 2019;97(5):704–10.
O’Malley D, Higgins A, Begley C, et al. Prevalence of and risk factors associated with sexual health issues in primiparous women at 6 and 12months postpartum; A longitudinal prospective cohort study (the MAMMI study). BMC Pregnancy Childbirth. 2018;18(1):1–13.
Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği (CETAD). Lohusalık (Doğum Sonrası Dönem) Ve Cinsel Yaşam [Online]. (05/05/2023 tarihinde https://www.cetad.org.tr/73/sik-sorulan-sorular/39/lohusalik-dogum-sonrasi-donem-ve-cinsel-yasam adresinden ulaşılmıştır).
Dolapoğlu N, İslimye Taşkın M, Altınöz S. The relationship between pregnant women and their spouses’ belief in sexual myths during pregnancy, relationship satisfaction and sexual satisfaction. J Heal Sci Med. 2023;6(3):573–8.
TNSA. Hacettepe Üniversitesi Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması [Online]. Hacettepe University of Population Studies. 2018. (08/05/2023 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türk R, Erkaya R. Primipar kadınların doğum sonu cinsel yaşamlarının değerlendirilmesi. Uluslarası Hakemli Hemşirelik Araştırmaları Derg. 2019;15:144–68.
World Health Organization. WHO recommendations on Postnatal care of the mother and newborn: A Practical Guide. 2013. p. 1–72.
Tuğut N, Gölbaşı Z. Ci̇nselli̇ği̇n değerlendi̇rilmesinde PLISSIT modeli’ni̇n kullanimi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilim Derg. 2013;2(4):524–34.
Demirtas Hicyilmaz B, Coskun N. The ımportance of postpartum period sexual counseling and sexual counseling models in nursing.J Educ Res Nurs. 2022;18(1):117–22.
Akcan K, Turhan İ. Cinsel danışmanlık modelleri. Gevher Nesibe J Med Helath Sci. 2022;7(17):50–6.
Kırıcı S, Ege E. The effect of the PLISSIT model on sexual functions: A systematic review. Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Sağlık Bilim ve Araştırmaları Derg. 2021;3(3):199–207.
Malakouti J, Golizadeh R, Mirghafourvand M. The effect of counseling based on ex‑PLISSIT model on sexual function and marital satisfaction of postpartum women : A randomized controlled clinical trial. J Educ Heal Promot. 2020;30(9):284.
Koç E, Oskay Ü. Postpartum dönemde cinsellik ve cinsel danışmanlık. KASHED. 2015;2(1):15–26.
Zamani M, Moradi M, Esmaily H, et al. The effectiveness of “Women’s Postpartum Sexual Health Program (WPSHP)” on Iranian women’s postpartum sexual health: A randomized clinical trial. Health Care Women Int. 2022:1–15. doi:10.1080/07399332.2022.2083621
Tezel A. Postpartum depresyonun değerlendirilmesinde hemşirenin/ebenin sorumlulukları. New/Yeni Symp J. 2006;44(1):49–52.
The National Collaborating Centre for Primary Care. Postnatal care: routine postnatal care of women and their babies. [Online]. London; 2006. (06/07/2023 tarihinde www.nice.org.uk/guidance/cg37/evidence/full-guideline-485782237 adresinden ulaşılmıştır).
Sayfalar
363-390
Gelecek
19 Mart 2024
Telif Hakkı (c) 2024 Akademisyen Yayınevi Kitap Portalı
Lisans
LisansNasıl Atıf Yapılır
1.
Daştan Yılmaz A, Yeşilçiçek Çalık K. Doğum Sonu Dönem ve Cinsel Sağlık. Içinde: Karabulutlu Ö, editör. Her Yönüyle Cinsel Sağlık [Internet]. Türkiye: Akademisyen Yayınevi Kitap DOI Portalı; 2024 [a.yer 13 Temmuz 2026]. ss. 363-90. Erişim adresi: https://omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/3000/chapter/13849
