Toplum Temelli Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri
Synopsis
Ruhsal hastalıklar toplumda görülme sıklıkları ve sonuçları nedeniyle önde gelen toplum sağlığı sorunları arasında yer almaktadır. Ruh sağlığı hizmetlerinin hastanelerde değil toplumda verilmesi ve bunun toplumun ruh sağlığının korunması, sürdürülmesi ve rehabilitasyonu çalışmaları için bir gereklilik ve aynı zamanda maliyet etkin bir yöntem olduğu kabul edilmektedir. Ruh sağlığı hizmetlerinin sunumunda kullanılan modeller incelendiğinde hastane temelli model, toplum temelli model ve toplum-hastane denge modelin kullanıldığı görülmektedir. Bu bölümde toplum temelli ruh sağlığı hizmetleri incelenmiş ve Türkiye’deki uygulamalara örnekler verilmiştir.
References
Tözün M, Sözmen MK. Halk sağlığının tarihsel gelişimi ve temel kavramları. Smyrna Tıp Dergisi. 2014;8-62.
Erol N, Kılıç C, Ulusoy, M. ve ark. Türkiye Ruh Sağlığı Profili Raporu. (1. Baskı). Ankara: Eksen Tanıtım Ldt Şti; 1998.
World Health Organization (WHO). Depression. (25.12.2021 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact sheets/detail/depression adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization (WHO). WHO methods and data sources for global burden of disease estimates 2000-2011. Geneva; 2013. (25.12.2021 tarihinde https://www.who.int/healthinfo/statistics/GlobalDALYmethods_2000_2011.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık istatistikleri yıllığı 2019. Ankara: Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü; 2021.
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). Ölüm nedeni istatistikleri 2018. (25.12.2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-Nedeni-Istatistikleri-2018-30626 adresinden ulaşılmıştır).
Başoğul C. Toplum ruh sağlığı ve evde bakım. Baysan Arabacı L (Ed.) Ruh Sağlığı ve Hastalıklarında Temel Hemşirelik Bakımı Bakım Planı Örnekleriyle içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2020. s. 554-572.
Tükel R. Dünden bugüne toplum ruh sağlığı hizmetleri: Nasıldı nasıl olmalı? Toplum ve Hekim. 2020;35(3):165-178.
Çiçekoğlu P, Duran S. Dünyada ve Türkiye’de toplum temelli koruyucu ruh sağlığı hizmetleri. Ünsal Barlas G. (Ed.) Toplum Ruh Sağlığı Hemşireliği içinde Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018.p. 8-18
Bekiroğlu S, Gökçearslan Çifci E. Evaluation of the community based mental health services within the scope of health services in Turkey. In: Özdemir B, Shapekova NL, Ak B, Yıldız H, Özcanarslan F, Ivanova L. (ed.) Developments in Health Sciences. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press; 2017. p.641-651.
Songür C, Saylavcı E, Kıran Ş. Avrupa’da ve Türkiye’de ruh sağlığı hizmetlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Social Sciences Studies Journal. 2017;3(4):276-289. Doi: 10.26449/sssj.36
Kök Eren H. Ruh sağlığına yönelik Dünya’daki ve Türkiye’deki mevcut uygulamalar Gürhan N. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.p. 843-870
Çobadak A. Toplum ruh sağlığı merkezleri. Gürhan N. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.p. 871-895.
Pektaş İ, Bilge A, Ersoy MA. Toplum ruh sağlığı hizmetlerinde epidemiyolojik çalışmalar ve toplum ruh sağlığı hemşireliğinin rolü. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2006;7(1):43-48.
T.C. Sağlık Bakanlığı. TRSM liste 2020. (26.12.2021 tarihinde https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR,43118/toplum-ruh-sagligi-merkezleri-trsm-listesi.html adresinden ulaşılmıştır).
Bouras N, Ikkos G, Craig T. From community to meta-community mental health care. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018; 15(4), 806. Doi: 10.3390/ijerph15040806
Thornicroft G, Tansella M. The balanced care model: The case for both hospital-and community-based mental healthcare. The British Journal of Psychiatry. 2013;202(4):246-248. Doi:10.1017/S0033291712001420
18. United Nations. Resolutions and decisions adopted by the General Assembly during its Forty-Sixth Session Volume-I. 17 September-20 December 1991. (5.12.2021 tarihinde https://undocs.org/en/A/RES/46/119 adresinden ulaşılmıştır).
Akın S, Arı HO, Demirok A ve ark. 21 hedefte Türkiye: Sağlıkta gelecek. Yardım N, Mollahaliloğlu S, Hülür Ü, Aydın S, Ünüvar N (ed.) Ankara: Yücel Ofset Matbaacılık Turizm Sanayi Tic. Ltd.Şti. 2007.
Alataş G, Kahiloğulları AK, Yanık M. Ulusal ruh sağlığı eylem planı (2011-2023). Erkoç Y, Çom S, Torunoğlu MA, Alataş G, Kahiloğulları AK (Ed.) Ankara: TC Sağlık Bakanlığı; 2011.
World Health Organization (WHO). Community-based mental health services using a rights-based approach approach 2021. (21.12.2021 tarihinde https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/community-based-mental-health-services-using-a-rights-based-approach adresinden alınmıştır).
Gözen Ö, Buz S. Türkiye'de koruyucu ve önleyici ruh sağlığı uygulamaları: Sosyal hizmet uzmanları ve hastaların deneyimlerine dair nitel bir araştırma. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2020;12 (Suppl 1): 18-42. Doi: 10.18863/pgy.662628.
Bilge A. Toplum ruh sağlığı. Çam O, Engin E. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bakım Sanatı içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2014. p.891-900.
Yanık M. Türkiye ruh sağlığı sistemi üzerine değerlendirme ve öneriler ruh sağlığı eylem planı önerisi. Reviews, Cases and Hypotheses in Psychiatry Özel Sayısı. 2007;1(3):9-78.
Baykara S. 2005 Yılından 2017 yılına Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’nce Türkiye’de ilk kez uygulanan korumalı ev projesi. Journal of Mood Disorders. 2017;7(3):181-184. Doi: 105455/jmood.20170822064718.
Kavak F, Ekinci M. Kendi evlerinde yaşayan ve korumalı evlerde yaşayan şizofreni hastalarının yaşam niteliklerinin ve işlevsel iyileşme düzeylerinin karşılaştırılması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014;3(1):588-598.
Kaytaz BN, Abut FB, Yıldız M. Şizofreni ve şizoaffektif bozukluk tanısı almış hastalarda çalışma yaşamının incelenmesi: Bir pilot çalışma. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;3(3): 13-17. Doi.org/10.30934/kusbed.336340
Ercan Doğu, S. Şizofreni olan bireylerin çalışma ile ilgili düşünce ve beklentileri üzerine nitel bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;7(2):172-190. Doi: 10.21020/husbfd.681833
Can Öz Y, Ünsal Barlas G. Şizofreni hastalığı olan bireylerin işe yerleştirme ile ilgili görüşleri ve beklentileri: Niteliksel bir çalışma. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;3(3):28-32. Doi.org/10.30934/kusbed.338389
Cheng KY, Chen SY, Lin CY. Mortality among patients with schizophrenia and vocational rehabilitation program services under Taiwan’s psychiatric care reform. International Journal of Mental Health Systems. 2016;10(1):1-8. Doi: 10.1186/s13033-016-0063-9
Resmi Gazete. Korumalı işyerleri hakkında yönetmelik. (04.07.2022 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=39309&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 adresinden alınmıştır).
Çavuş ÖH, Tekin A. Türkiye’de engellilerin istihdam yöntemi olarak korumalı işyeri. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2015;30(1):145-165.
Soygür H, Yüksel MM, Eraslan P, Özden S. Mavi At Kafe’nin 6 yılda öğrettikleri: Şizofreni hastalarının gözünden iyileşmeye katkıda bulunan etmenler-Nitel bir analiz. Türk Psikiyatri Dergisi. 2017;28(2):75-80. Doi: 10.5080/u18141
Doğan O. Dünden bugüne Türkiye’de sosyal psikiyatri uygulamaları. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2016; 17(2):136-142. Doi: 10.5455/apd.220090
Yıldız M. Psikiyatrik rehabilitasyon yönelimli gündüz hastanesi uygulaması: Kocaeli Üniversitesi deneyimi. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2008; 9 (ek sayı.1):9-13.
Yazıcı A, Coşkun S. BRSHH Gündüz Hastanesi ve rehabilitasyon merkezi hasta profili ve çalışma programı. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2008;9 (ek sayı.1):21-23.
Erol N, Kılıç C, Ulusoy, M. ve ark. Türkiye Ruh Sağlığı Profili Raporu. (1. Baskı). Ankara: Eksen Tanıtım Ldt Şti; 1998.
World Health Organization (WHO). Depression. (25.12.2021 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact sheets/detail/depression adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization (WHO). WHO methods and data sources for global burden of disease estimates 2000-2011. Geneva; 2013. (25.12.2021 tarihinde https://www.who.int/healthinfo/statistics/GlobalDALYmethods_2000_2011.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık istatistikleri yıllığı 2019. Ankara: Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü; 2021.
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK). Ölüm nedeni istatistikleri 2018. (25.12.2021 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-Nedeni-Istatistikleri-2018-30626 adresinden ulaşılmıştır).
Başoğul C. Toplum ruh sağlığı ve evde bakım. Baysan Arabacı L (Ed.) Ruh Sağlığı ve Hastalıklarında Temel Hemşirelik Bakımı Bakım Planı Örnekleriyle içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2020. s. 554-572.
Tükel R. Dünden bugüne toplum ruh sağlığı hizmetleri: Nasıldı nasıl olmalı? Toplum ve Hekim. 2020;35(3):165-178.
Çiçekoğlu P, Duran S. Dünyada ve Türkiye’de toplum temelli koruyucu ruh sağlığı hizmetleri. Ünsal Barlas G. (Ed.) Toplum Ruh Sağlığı Hemşireliği içinde Ankara: Türkiye Klinikleri; 2018.p. 8-18
Bekiroğlu S, Gökçearslan Çifci E. Evaluation of the community based mental health services within the scope of health services in Turkey. In: Özdemir B, Shapekova NL, Ak B, Yıldız H, Özcanarslan F, Ivanova L. (ed.) Developments in Health Sciences. Sofia: St. Kliment Ohridski University Press; 2017. p.641-651.
Songür C, Saylavcı E, Kıran Ş. Avrupa’da ve Türkiye’de ruh sağlığı hizmetlerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi. Social Sciences Studies Journal. 2017;3(4):276-289. Doi: 10.26449/sssj.36
Kök Eren H. Ruh sağlığına yönelik Dünya’daki ve Türkiye’deki mevcut uygulamalar Gürhan N. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.p. 843-870
Çobadak A. Toplum ruh sağlığı merkezleri. Gürhan N. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitapevleri; 2016.p. 871-895.
Pektaş İ, Bilge A, Ersoy MA. Toplum ruh sağlığı hizmetlerinde epidemiyolojik çalışmalar ve toplum ruh sağlığı hemşireliğinin rolü. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2006;7(1):43-48.
T.C. Sağlık Bakanlığı. TRSM liste 2020. (26.12.2021 tarihinde https://khgmsaglikhizmetleridb.saglik.gov.tr/TR,43118/toplum-ruh-sagligi-merkezleri-trsm-listesi.html adresinden ulaşılmıştır).
Bouras N, Ikkos G, Craig T. From community to meta-community mental health care. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2018; 15(4), 806. Doi: 10.3390/ijerph15040806
Thornicroft G, Tansella M. The balanced care model: The case for both hospital-and community-based mental healthcare. The British Journal of Psychiatry. 2013;202(4):246-248. Doi:10.1017/S0033291712001420
18. United Nations. Resolutions and decisions adopted by the General Assembly during its Forty-Sixth Session Volume-I. 17 September-20 December 1991. (5.12.2021 tarihinde https://undocs.org/en/A/RES/46/119 adresinden ulaşılmıştır).
Akın S, Arı HO, Demirok A ve ark. 21 hedefte Türkiye: Sağlıkta gelecek. Yardım N, Mollahaliloğlu S, Hülür Ü, Aydın S, Ünüvar N (ed.) Ankara: Yücel Ofset Matbaacılık Turizm Sanayi Tic. Ltd.Şti. 2007.
Alataş G, Kahiloğulları AK, Yanık M. Ulusal ruh sağlığı eylem planı (2011-2023). Erkoç Y, Çom S, Torunoğlu MA, Alataş G, Kahiloğulları AK (Ed.) Ankara: TC Sağlık Bakanlığı; 2011.
World Health Organization (WHO). Community-based mental health services using a rights-based approach approach 2021. (21.12.2021 tarihinde https://www.who.int/news-room/feature-stories/detail/community-based-mental-health-services-using-a-rights-based-approach adresinden alınmıştır).
Gözen Ö, Buz S. Türkiye'de koruyucu ve önleyici ruh sağlığı uygulamaları: Sosyal hizmet uzmanları ve hastaların deneyimlerine dair nitel bir araştırma. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2020;12 (Suppl 1): 18-42. Doi: 10.18863/pgy.662628.
Bilge A. Toplum ruh sağlığı. Çam O, Engin E. (Ed.) Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bakım Sanatı içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2014. p.891-900.
Yanık M. Türkiye ruh sağlığı sistemi üzerine değerlendirme ve öneriler ruh sağlığı eylem planı önerisi. Reviews, Cases and Hypotheses in Psychiatry Özel Sayısı. 2007;1(3):9-78.
Baykara S. 2005 Yılından 2017 yılına Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi’nce Türkiye’de ilk kez uygulanan korumalı ev projesi. Journal of Mood Disorders. 2017;7(3):181-184. Doi: 105455/jmood.20170822064718.
Kavak F, Ekinci M. Kendi evlerinde yaşayan ve korumalı evlerde yaşayan şizofreni hastalarının yaşam niteliklerinin ve işlevsel iyileşme düzeylerinin karşılaştırılması. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014;3(1):588-598.
Kaytaz BN, Abut FB, Yıldız M. Şizofreni ve şizoaffektif bozukluk tanısı almış hastalarda çalışma yaşamının incelenmesi: Bir pilot çalışma. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;3(3): 13-17. Doi.org/10.30934/kusbed.336340
Ercan Doğu, S. Şizofreni olan bireylerin çalışma ile ilgili düşünce ve beklentileri üzerine nitel bir araştırma. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020;7(2):172-190. Doi: 10.21020/husbfd.681833
Can Öz Y, Ünsal Barlas G. Şizofreni hastalığı olan bireylerin işe yerleştirme ile ilgili görüşleri ve beklentileri: Niteliksel bir çalışma. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;3(3):28-32. Doi.org/10.30934/kusbed.338389
Cheng KY, Chen SY, Lin CY. Mortality among patients with schizophrenia and vocational rehabilitation program services under Taiwan’s psychiatric care reform. International Journal of Mental Health Systems. 2016;10(1):1-8. Doi: 10.1186/s13033-016-0063-9
Resmi Gazete. Korumalı işyerleri hakkında yönetmelik. (04.07.2022 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=39309&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 adresinden alınmıştır).
Çavuş ÖH, Tekin A. Türkiye’de engellilerin istihdam yöntemi olarak korumalı işyeri. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2015;30(1):145-165.
Soygür H, Yüksel MM, Eraslan P, Özden S. Mavi At Kafe’nin 6 yılda öğrettikleri: Şizofreni hastalarının gözünden iyileşmeye katkıda bulunan etmenler-Nitel bir analiz. Türk Psikiyatri Dergisi. 2017;28(2):75-80. Doi: 10.5080/u18141
Doğan O. Dünden bugüne Türkiye’de sosyal psikiyatri uygulamaları. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2016; 17(2):136-142. Doi: 10.5455/apd.220090
Yıldız M. Psikiyatrik rehabilitasyon yönelimli gündüz hastanesi uygulaması: Kocaeli Üniversitesi deneyimi. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2008; 9 (ek sayı.1):9-13.
Yazıcı A, Coşkun S. BRSHH Gündüz Hastanesi ve rehabilitasyon merkezi hasta profili ve çalışma programı. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2008;9 (ek sayı.1):21-23.
Pages
41-54
Published
April 3, 2023
Copyright (c) 2023 Academician Book Portal
License
LicenseHow to Cite
1.
Kuzu A. Toplum Temelli Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri. In: Ünsal G, Avcı D, Duran S, editors. Toplum Ruh Sağlığı Hemşireliği [Internet]. Türkiye: Academician Publishing Book DOI Portal; 2023 [cited 2026 Jul. 16]. pp. 41-54. Available from: https://omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/2510/chapter/12830
