Acil ve Afet Durumlarında Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı

Synopsis

Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hizmetleri bir insan hakkıdır. Acil ve afet durumlarında CSÜS hizmetleri için uluslararası kabul gören bir standart olan Asgari Sağlık Hizmet Paketi’nin kullanılması uygundur. Bu hizmet paketi; sağlık sektörü içerisinde CSÜS hizmetlerine öncülük edecek bir örgütlenmenin sağlanmasını, cinsel şiddetin önlemesi ve şiddete maruz kalanların ihtiyaçlarına yönelik çözüm üretilmesini, HIV ve diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların önlenmesini, anne ve yeni doğan hastalıklarının ve ölümlerinin önlenmesini, istenmeyen gebeliklerin önlenmesini, kapsamlı CSÜS hizmetlerinin birinci basamak sağlık hizmetleriyle entegrasyonunun sağlanmasını içermektedir. Bu hizmetler; bebek ve çocuklar, yaşlılar, kadınlar ve kız çocukları, engelliler, LGBTİ+ bireyler, göçmenler ve mülteciler gibi savunmasız grupları da içermelidir.

References

United Nations. International Conference on Population and Development Programme of Action. New York: United Nations; 1994. (14/07/2023 tarihinde https://www.unfpa.org/events/international-conference-population-and-development-icpd adresinden ulaşılmıştır).
Türmen T, Akın A. Türkiye’de Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Durum Analizi Raporu. İstanbul: Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Platformu; Nisan 2021.
Yüksel-Kaptanoğlu İ, Koyuncu Y, Barkçin EM. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Acısından Hangi Kadınlar Geride Kalıyor? İsmet Koç (ed). Üreme Sağlığı Konularında Tematik Analizler 1993-2018 içinde. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü; 2022. p. 186.
United Nations System Shared Framework for Action. Executive Summary. Leaving No One Behind: Equality and Non-Discrimination at the Heart of Sustainable Development. New York; United Nations, 2017. p.3-4. (16/07/2023 tarihinde https://unsceb.org/sites/default/files/imported_files/CEB%20equality%20framework-A4-web-rev3.pdf adresinden ulaşılmıştır).
United Nations. Goal 5: Achieve gender equality and empower all women and girls. (16/07/2023 tarihinde https://www.un.org/sustainabledevelopment/gender-equality/ adresinden ulaşılmıştır).
Altındaş KH. Afet ve afet tıbbı ile ilgili temel kavramlar. Altındaş KH (ed). Acil ve Afet Durumlarında Sağlık Yönetimi içinde. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları; 2013. p. 13-15.
Emergency Events Database. The Centre for Research on the Epidemiology of Disasters. https://www.emdat.be/
T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. 2022 Yılı Doğa Kaynaklı Olay İstatistikleri. (15/07/2023 tarihinde https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/e_Kutuphane/Istatistikler/2022-Yili-Doga-Kaynakli-Olay-Istatistikleri.pdf adresinden ulaşılmıştır).
International Planned Parenthood Federation. Sexual rights: an IPPF declaration. (19/07/2023 tarihinde https://www.ippf.org/sites/default/files/sexualrightsippfdeclaration_1.pdf
World Health Organization. Sexual And Reproductive Health. Disaster Risk Management for Health Fact Sheets Global Platform May 2011. (14/07/2023 tarihinde https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/publications/information-sheet-sexual-and-reproductive-health57c1626c-316c-46d7-ba3a-ce5f90ca45c5.pdf?sfvrsn=68f463e7_1&download=true adresinden ulaşılmıştır).
Balcı E. Afetlerde Duyarlı Gruplar. Okyay P, Öntaş E (eds). Afetler ve Halk Sağlığı içinde. Ankara; Hipokrat Yayıncılık: 2023. p. 11-8.
World Health Organization. Sexual health definitions. (22/07/2023 tarihinde https://www.who.int/health-topics/sexual-health#tab=tab_2 adresinden ulaşılmıştır).
Bahar- Özvarış Ş, Akın A. Üreme Sağlığı. Güler Ç, Akın L (ed). Halk Sağlığı Temel Bilgiler içinde. Ankara; Hacettepe Üniversitesi Yayınları: 2012. p. 235
Bahar- Özvarış Ş, Akın A. Toplumsal cinsiyet (gender) kavramı ve sağlığa etkileri. Güler Ç, Akın L (ed.). Halk Sağlığı Temel Bilgiler içinde. Ankara; Hacettepe Üniversitesi Yayınları: 2012. p. 220
Dedeoğlu N. Afetler: Tanımlar, Kavramlar, Sınıflamalar. Okyay P, Öntaş E (ed). Afetler ve Halk Sağlığı içinde. Ankara; Hipokrat Yayıncılık: 2023. p. 8-10
Resmi Gazete. Geçici Koruma Yönetmeliği. (14/07/2023 tarihinde (22/07/2023 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/10/20141022-15-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Resmi Gazete. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun. (14/07/2023 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/06/20090617-1.htm adresinden ulaşılmıştır).
T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Açıklamalı Afet Yönetimi Terimleri Sözlüğü. (19/07/2023 tarihinde https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden ulaşılmıştır).
Akdur R. Afetlere hazırlık ve afet yönetimi. Ankara Deontoloji Dergisi. 2000;7: 8-13.
Akdur R. Afetler ve Afetlerde Sağlık Hizmetleri. Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı-3 21. Yüzyılda Türkiye 25-27 Ocak 2000. Ankara; Ankara Üniversitesi Basımevi: 2000.
World Health Organization. World Health Statistics 2022: Monitoring health for the sustainable development goals. Geneva: World Health Organization; 2022. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
International Planned Parenthood Federation. COVID-19 pandemic cuts access to sexual and reproductive healthcare for women around the World 9 April 2020. (24/07/2023 tarihinde https://www.ippf.org/news/covid-19-pandemic-cuts-access-sexual-and-reproductive-healthcare-women-around-world adresinden ulaşılmıştır).
United Nations Development Programme. Gender Based Violence and COVID 19 Brief 2020. (25/07/2023 tarihinde https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/publications/undp-gender-GBV_and_COVID-19_0.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. 2020 Sağlık İstatistikleri Yıllığı. Ankara; T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü; 2022.
Türkiye Körler Federasyonu. COVID-19 Pandemisinde Engelli Kadınlara Yönelik Hak İhlalleri. Ankara; Türkiye Körler Federasyonu: 2020.
Sosyo Politik Saha Araştırması Merkezi. COVID-19 Karantinasından Kadının Etkilenimi ile Kadın ve Çocuğa Yönelik Şiddete İlişkin Türkiye Araştırma Raporu Nisan 2020. (25/07/2023 tarihinde https://sahamerkezi.org/wp-content/uploads/2020/04/kad%C4%B1n-covid-ek.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Türkiye Deprem Tehlike Haritası 2018. (24/07/2023 tarihinde https://www.afad.gov.tr/turkiye-deprem-tehlike-haritasi adresinden ulaşılmıştır).
Çebi E, Çöl M. Acil Durumlar ve Afetlerde Halk Sağlığı Hizmetleri. Ankara; Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları: 476; Ağustos 2023. (26/07/2023 tarihinde http://halksaglik.medicine.ankara.edu.tr/wp-content/uploads/sites/656/2023/08/Acil-Durumlar-ve-Afetlerde-Halk-Sagligi-Hizmetleri.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Platformu. Afetlerde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Bilgi Notu. (26/07/2023 tarihinde https://cisuplatform.org.tr/wp-content/uploads/2023/08/Afetlerde-cinsel-saglik-ve-ureme-sagligi.pdf-1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Halk Sağlığı Uzmanları Derneği. 6 Şubat 2023 Depremleri Üçüncü Saha Raporu. (26/07/2023 tarihinde https://hasuder.org/Dokumanlar/EkIndir/fd603927-a389-a219-d620-3a0b3590822b adresinden ulaşılmıştır).
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu. Türkiye Depremi Durum Raporu 6. (27/07/2023 tarihinde https://turkiye.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/206_turkiye_sitrep_6_tr_0.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu Türkiye Ofisi. Asgari Sağlık Hizmet Paketi (MISP) Kriz Durumlarında Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı (CSÜS) için: Uzaktan Öğrenme Modülü. İstanbul; UNFPA: Haziran 2019.
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) Türkiye Ofisi. Afetlerde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı için Asgari Sağlık Hizmet Paketi (MISP) Eğitim Programı 19 Eylül 2017. (28/07/2023 tarihinde https://turkiye.unfpa.org/tr/news/afetlerde-cinsel-sa%C4%9Fl%C4%B1k-ve-%C3%BCreme-sa%C4%9Fl%C4%B1%C4%9F%C4%B1-i%C3%A7in-asgari-sa%C4%9Fl%C4%B1k-hizmet-paketi-misp-e%C4%9Fitim-program%C4%B1 adresinden ulaşılmıştır).
Myers A, Sami S, Onyango M A, et al. Facilitators and barriers in implementing the Minimum Initial Services Package (MISP) for reproductive health in Nepal post-earthquake. Conflict and health. 2018; 12(1): 1-9. (28/07/2023 tarihinde https://conflictandhealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s13031-018-0170-0 adresinden ulaşılmıştır).
Günay T. Pandemi Döneminde Toplumsal Cinsiyete Dayalı Şiddet. Okyay P, Günay T (ed) Pandemi Dönemlerinde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı (CSÜS) Hizmetleri: Toplum Temelli Hizmetler İçin Rehber içinde. İstanbul; Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Platformu: Şubat 2021. s. 91
UNAIDS. HIV In Humanitarian Emergencies Information Note 2015. (29/07/2023 tarihinde https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/566961609.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Günay T. Pandemi Döneminde Cinsel Yolla Bulaşan Enfeksiyonların Kontrolü. Okyay P, Günay T (ed) Pandemi Dönemlerinde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı (CSÜS) Hizmetleri: Toplum Temelli Hizmetler İçin Rehber içinde. İstanbul; Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Platformu: Şubat 2021. s. 98
Zeid S, Bustreo F, Barakat MT, et al. For every woman, every child, everywhere: a universal agenda for the health of women, children, and adolescents. The Lancet. 2015;385(9981): 1919-1920.
WHO. Abortion Key facts 25 November 2021. (29/07/2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/abortion adresinden ulaşılmıştır).
The Inter-agency Working Group on Reproductive Health in Crises. Inter-agency Field Manual on Reproductive Health in Humanitarian Settings 2010 Revision for Field Review. (29/07/2023 tarihinde https://www.unhcr.org/sites/default/files/legacy-pdf/4c187e5b6.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ahmed S, Li Q, Liu L, et al. Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries. The Lancet. 2012;380(9837): 111-125.

Pages

627-648

Published

March 19, 2024

License

License

How to Cite

1.
Baran Deniz E. Acil ve Afet Durumlarında Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı. In: Karabulutlu Ö, editor. Her Yönüyle Cinsel Sağlık [Internet]. Türkiye: Academician Publishing Book DOI Portal; 2024 [cited 2026 Jul. 13]. pp. 627-48. Available from: https://omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/3000/chapter/13865