Primitif Sanatta Dışavurum ve Bilinçaltının Yaratıcılığı - Haykır, Mustafa (Plastik Sanatlarda Kuramsal Bakış Açılarıyla Resim, 2024)
Sanat Kuramları sanatı sınırlı bir çerçeveden tek bir perspektiften yorumlamaya çalışırken aslında çok daha çeşitli öğe, amaç ve yapıyı barındırdığı gözden kaçmaktadır. Bunlardan biri olan bilinçdışının etkileri sanat var olduğundan beri ve neredeyse her türlü sanat anlayışında görülmekte ve sanat bir şekilde sanatçının içsel dünyasının bir dışavurumunu barındırmış ve barındırmaktadır. Sanatın güdümleyici itkileri arasında hazzın dışında insan psişesi, insanın dış dünya ve yaşamla hesaplaşması, varoluş bunaltısı ve yaşamın sorunlarına karşı hoşnutsuzluk yatar. Bu olgunun netleşmesi özellikle sanatın kökeni inmek üzere primitif insanın günümüzde adına sanat dediğimiz biçim yaratma dürtüsünün temel dinamiklerini irdelemekten geçer. Primitif insanın evren ve doğa karşısındaki konumu ve korkuları primitif sanatı ve stilini yaratan başlıca itkilerdir.Bu süreçte bilinçdışı yetenekli bir sanatçı gibi son derece yaratıcı bir şekilde imge yaratır, kurgular ve metaforlar kullanır. Bilinçdışının bu yaratıcılığı rüyada ve mitlerde kendini gösterdiği gibi sanatta da en önemli rolü oynar.