Kadın Sağlığı Hemşireliğinde Kanıt Temelli Yaklaşımda Hayvan Deneylerinin Önemi
Özet
Kadın sağlığı, özelde kadını genelde toplumu ilgilendirmesi nedeni ile önemi yadsınamaz bir gerçektir. Bu yaklaşımla bakıldığında sağlık alanında önemi daha net görülmektedir. Kadın sağlığına yönelik yapılan çalışmalar günceli sağlamada istendik düzeye yakın olsa da bu çalışmaların değerlendirilip, analiz edilip sağlık çalışanları tarafından uygulamaya aktarılması noktasında ciddi engeller karşımıza çıkmaktadır. Bu engellerin farkında olunup ve buna yönelik çözümlerin sağlanarak, sağlık bakım sisteminde kanıt temelli yaklaşımla sağlığın optimal düzeye getirilmesi gerekmektedir. Bunu sağlamanın en temel yolu da her merak edilen konudaki soruya yanıt alınabilecek özgürlükte hipotezlerin kurulması ve bunlara yönelik çalışma türlerinin kullanılmasındaki engellerin ortadan kaldırılması ve sağlık profesyonellerinin bu çalışmaların farkında olmasının sağlanması gerekliliğidir. Hayvan çalışmaları bakım, teşhis ve tedavi noktasında sağlık alanında günümüze kadar vazgeçilmez bir kaynak olarak kullanılmış ve hemşirelik, tıp, eczacılık, farmakoloji ve diğer temel bilimlerde kanıta dayalı sayısız çalışmaya konu olmuştur. Özellikle hemşirelik alanında insanlarda uygulanması kolay olmayan veya sonuçları tahmin edilemeyen yöntemlerin tatbiki noktasında tercih edilen hayvan çalışmaları vazgeçilmez önemli bir yardımcı teknik haline gelmiştir. Fakat, diğer sağlık alanındaki uygulamalara kıyasla, ülkemizde hemşirelik özellikle kadın sağılığı alanındaki hayvan uygulamaları arzu edilen düzeyde değildir. Özellikle, kadın sağlığı hemşireliği alanında uluslararası arenadaki gelişmelere, rekabetçi ortama ve hızlı gelişmelere ayak uydurmak için uygun model hayvan uygulamalarının çalışılması ve desteklenmesi kritik bir hal almıştır. Bu doğrultuda; bu bölümde kadın sağlığı hemşireliğinde kanıt temelli yaklaşımlar ve hayvan denemelerinin ne aşamada olduğu irdelenecektir.
Referanslar
Panda SC. Medicine: science or art?. Mens sana monographs, 2006;4(1):127.
Saunders J. The practice of clinical medicine as an art and as a science. Medical Humanities. 2000; 26(1): 18-22.
Sur RL, ve Dahm P. History of evidence-based medicine. Indian journal of urology: IJU: journal of the Urological Society of India. 2011;27(4): 487.
Sheridan DJ. Evidence-based medicine: best practice or restrictive dogma. World Scientific; 2016.
Guyatt G, Cairns J, Churchill D, ve ark. Evidence-based medicine: a new approach to teaching the practice of medicine. Jama, 1992; 268(17): 2420-2425.
Lieschke GJ, Currie PD. Animal models of human disease: zebrafish swim into view. Nature Review Genetics, 2007;8:353–367.
Hackam DG, Redelmeier DA. Translation of research evidence from animals to humans. Jama, 2006; 296:1727–1732.
Perel P, Roberts I, Sena E, ve ark. Comparison of treatment effects between animal experiments and clinical trials: systematic review. British Medical Journal, 2007;334(7586):197.
Greek R, ve Menache A. Systematic reviews of animal models: methodology versus epistemology. International journal of medical sciences, 2013;10(3):206.
Aslanian-Kalkhoran L, Esparvarinha M, Nickho H, ve ark. Understanding main pregnancy complications through animal models. Journal of Reproductive Immunology, 2022;103676.
Dang D, Dearholt SL, Bissett K, ve ark. Johns Hopkins evidence-based practice for nurses and healthcare professionals: Model and guidelines. Sigma Theta Tau; 2021.
Mokhles S, Takkenberg JJ, ve Treasure T. (2017). Evidence-based and personalized medicine The Annals of thoracic surgery, 2017;103(1):351-360.
Schulte MC. Evidence-Based Medicine-A Paradigm Ready To Be Challenged?: How Scientific Evidence Shapes Our Understanding And Use Of Medicine. Springer Nature;2020.s.148.
Bluhm R. From hierarchy to network: A richer view of evidence for evidence-based medicine. Perspectives in Biology and Medicine, 2005;48(4):535-547.
Glasziou P, Chalmers I, Rawlins M, ve ark. When are randomised trials unnecessary? Picking signal from noise. British Medical Journal, 2007;334(7589):349-351.
Rothman KJ, ve Greenland S. Causation and causal inference in epidemiology. American journal of public health, 2005;95(S1):144-150.
Frieden TR. Evidence for health decision making—beyond randomized, controlled trials. New England Journal of Medicine, 2017;377(5):465-475.
Murad MH, Asi N, Alsawas M,ve ark. New evidence pyramid. BMJ Evidence-Based Medicine, 2016;21(4):125-127.
Chloros GD, Prodromidis AD, ve Giannoudis PV. (2023). Has anything changed in Evidence-Based Medicine?. Injury, 2023;54:20-25.
DiCenso A, Bayley L, ve Haynes RB. Accessing pre-appraised evidence: fine-tuning the 5S model into a 6S model. Evidence-based nursing, 2009;12(4):99-101.
Robinson A, Shore BM, ve Enersen D. Best practices in gifted education: An evidence-based guide. Routledge;2021.
Windish D. Searching for the right evidence: how to answer your clinical questions using the 6S hierarchy. BMJ Evidence-Based Medicine, 2013;18(3): 93-97.
Sutton RT, Pincock D, Baumgart DC, ve ark. An overview of clinical decision support systems: benefits, risks, and strategies for success. NPJ Digital Medicine, 2020;3(1): 17.
Bonis PA, Pickens GT, Rind DM, ve ark. Association of a clinical knowledge support system with improved patient safety, reduced complications and shorter length of stay among Medicare beneficiaries in acute care hospitals in the United States. International journal of medical informatics, 2008;77(11):745-753.
Montori VM, Kunneman M, Hargraves I, ve ark. Shared decision making and the internist. European journal of internal medicine, 2017;37:1-6.
Thomson R, Trevena L, ve Wu JHC. Decision aids for people facing health treatment or screening decisions. Cochrane Database Systematic Review, 2011;10.
Kazak A, Hintistan S, ve Önal B. Dünyada ve Türkiye’de COVID-19 aşı geliştirme çalışmaları. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2020;7(4): 571-575.
Topçu İ, ve Nasuhbeyoğlu N. Gen düzenleme teknolojileri bağlamında COVID-19 aşı çalışmaları ve etik sorunlar. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 2020; 25(3);274-284.
Karagiannis T. The importance of applying evidence-based medicine in clinical practice. Management of Hypertension: Current Practice and the Application of Landmark Trials, 2019;3-17.
Robinson KA, Brunnhuber K, Ciliska D, ve ark. Evidence-based research series-paper 1: What evidence-based research is and why is it important?. Journal of Clinical Epidemiology, 2021;129:151-157.
Yordanov Y, Dechartres A, Porcher R, ve ark. Avoidable waste of research related to inadequate methods in clinical trials. British Medical Journal, 215;350.
Ay F. Uluslararası alanda kullanılan hemşirelik tanıları ve uygulamaları sınıflandırma sistemleri. Turkiye Klinikleri Medical Science, 2008;28:555–61.
Aslan GK, ve Emiroğlu O. Hemşireliğin görünürlüğünü artırmak için standardize ve kodlu bir sınıflama sisteminin kullanılması: klinik bakım sınıflama sistemi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2012;19(2): 69-79.
O'Haire ME, McKenzie SJ, McCune ve ark. Effects of classroom animal-assisted activities on social functioning in children with autism spectrum disorder. The journal of alternative and complementary medicine, 2014; 20(3): 162-168.
Luo Y. Review and prospect of the application of basic medical research technology in nursing research. Chinese Journal of Practical Nursing, 2019; 2241-2244.
Lei L, Huang J, ve Luo, Y. Cognition and expansion of nursing science: a response to the discussion paper entitled “at the intersection of science and theory: how the nurse role integration model reconciles the conflict”. International Journal of Nursing Sciences, 2021; 8(1):141.
Aslanian-Kalkhoran L, Esparvarinha M, Nickho H, ve ark. Understanding main pregnancy complications through animal models. Journal of Reproductive Immunology, 2022;103676.
Page GG. The importance of animal research to nursing science. Nursing Outlook, 2004;52(2):102-107.
Cunningham SG, Mitchell PH. The use of animals in nursing research. ANS Adv Nurs Sci, 1982;4(4):72e84.
Samancıoğlu S. Diyabetik ayak bakımı için preklinik çalışma: deneysel diyabet modeli geliştirilmiş sıçanlarda oluşturulmuş iskemik yara bakımında klasik yara pansuman materyali ile zeytin yaprağı ekstresinin karşılaştırılması (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2013.
Gökçe S. (2015). Diyabetik ayak için deneysel bir çalışma: diyabetik sıçanlarda hyperıcum perforatum - klinoptilolit - hidrokolloid örtünün yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2015.
Ersoy S. (2017). Diyabetik ayak bakımında in vivo çalışma: gülyağından elde edilen geraniol pansumanının diyabetik yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017.
Toyğar İ. (2018). Deneysel diyabet modelinde allicin uygulamasının yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2018.
Yoldaş G. Defne yaprağı esansiyel yağının deneysel diyabetik yara iyileşmesine etkinliğinin incelenmesi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2022.
Song BY. The effect of nursing intervention on the motor function of rats after spinal cord injury (master’s thesis). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Ren W. Effect of LED red/blue light on wound healing of combined radiation- trauma injury. master’s thesis. Chongqing, China: Third Military Medical University; 2013.
Liu X. Clinical study on plasma biomarkers of burn sepsis and analysis of nursing interventions (master’s thesis). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Luo Y. The roles of mi R-574-5p, Gomafu and QKI in cervical cancer cell pro- liferation and migration as well as a few nursing intervention studies (Ph.D. dissertation). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Ma YY. Lactobacillus acidophilus exerts neuroprotective effects in mice with severe traumatic brain injury via gut-brain axis and its revelation to nursing (Ph.D. dissertation). Chongqing, China: Army Medical University; 2019.
Rudy E, Grady P. Biological researchers: Building Nursing Science. Nursing Outlook, 2005;53(2): 88-94
Association of Women’s Health, Obstetric and Neonatal Nurses & National Association of Nurse Practitioners in Women’s Health. The women’s health nurse practitioner: Guidelines for practice and education. Washington DC;2000.
Curran L. The Women’s Health Nurse Practitioner. Evolution of a Powerful Role. AWHONN Lifelines, 2002;6(4):332–337.
Meran PHE, ve Şahin HN. (2014). Kadın Sağlığı Alanında Uzman Hemşirelik Eğitimi ve Uzman Hemşirelik Rolleri: Amerika Birleşik Devletleri Örneği. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2014;1(1):1-14.
Özbaş S, ve Özkan S. Kadın sağlığını geliştirmede medyanın kullanımı ve etkisi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2010;9(5):541-546.
Eroğlu K, ve Gülten KOÇ. Dünden Bugüne Sağlık Mevzuatında Kadın Sağlığı Kapsamında Ana Çocuk Sağlığı Hemşirelik Hizmetleri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012;15(2):136-151.
Redline RW, Lu CY. Localization of fetal major histocompatibility complex antigens and maternal leukocytes in murine placenta. Implications for maternal-fetal immunological relationship. Laboratory investigation; a journal of technical methods and pathology, 1989;61(1):27-36.
Dickinson H, Walker DW, Cullen-McEwen L, ve ark. The spiny mouse (Acomys cahirinus) completes nephrogenesis before birth. American Journal of Physiology-Renal Physiology, 2005;289(2): F273-F279.
Clarkson TB, Appt SE, Wood CE, ve ark. Lessons to be learned from animal studies on hormones and the breast. Maturitas, 2004;49(1):79-89.
Beydoun H, ve Saftlas AF. Physical and mental health outcomes of prenatal maternal stress in human and animal studies: a review of recent evidence. Paediatric and perinatal epidemiology, 2008;22(5): 438-466.
Tiidus, P. M. (2011). Benefits of estrogen replacement for skeletal muscle mass and function in post-menopausal females: evidence from human and animal studies. The Eurasian journal of medicine, 2011;43(2):109.
Karaöz B. (2014). Farelerde kadmiyum uygulamasının fertilite parametreleri üzerine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2014.
Güner Ö. Sperm parametreleri bozulmuş erkek farelerde vitamin C ve E kombinasyonu ile kahverengi algin (halopteris scoparia sauvageau) parametrelerdeki iyileşmeye etkisinin incelenmesi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017.
Saunders J. The practice of clinical medicine as an art and as a science. Medical Humanities. 2000; 26(1): 18-22.
Sur RL, ve Dahm P. History of evidence-based medicine. Indian journal of urology: IJU: journal of the Urological Society of India. 2011;27(4): 487.
Sheridan DJ. Evidence-based medicine: best practice or restrictive dogma. World Scientific; 2016.
Guyatt G, Cairns J, Churchill D, ve ark. Evidence-based medicine: a new approach to teaching the practice of medicine. Jama, 1992; 268(17): 2420-2425.
Lieschke GJ, Currie PD. Animal models of human disease: zebrafish swim into view. Nature Review Genetics, 2007;8:353–367.
Hackam DG, Redelmeier DA. Translation of research evidence from animals to humans. Jama, 2006; 296:1727–1732.
Perel P, Roberts I, Sena E, ve ark. Comparison of treatment effects between animal experiments and clinical trials: systematic review. British Medical Journal, 2007;334(7586):197.
Greek R, ve Menache A. Systematic reviews of animal models: methodology versus epistemology. International journal of medical sciences, 2013;10(3):206.
Aslanian-Kalkhoran L, Esparvarinha M, Nickho H, ve ark. Understanding main pregnancy complications through animal models. Journal of Reproductive Immunology, 2022;103676.
Dang D, Dearholt SL, Bissett K, ve ark. Johns Hopkins evidence-based practice for nurses and healthcare professionals: Model and guidelines. Sigma Theta Tau; 2021.
Mokhles S, Takkenberg JJ, ve Treasure T. (2017). Evidence-based and personalized medicine The Annals of thoracic surgery, 2017;103(1):351-360.
Schulte MC. Evidence-Based Medicine-A Paradigm Ready To Be Challenged?: How Scientific Evidence Shapes Our Understanding And Use Of Medicine. Springer Nature;2020.s.148.
Bluhm R. From hierarchy to network: A richer view of evidence for evidence-based medicine. Perspectives in Biology and Medicine, 2005;48(4):535-547.
Glasziou P, Chalmers I, Rawlins M, ve ark. When are randomised trials unnecessary? Picking signal from noise. British Medical Journal, 2007;334(7589):349-351.
Rothman KJ, ve Greenland S. Causation and causal inference in epidemiology. American journal of public health, 2005;95(S1):144-150.
Frieden TR. Evidence for health decision making—beyond randomized, controlled trials. New England Journal of Medicine, 2017;377(5):465-475.
Murad MH, Asi N, Alsawas M,ve ark. New evidence pyramid. BMJ Evidence-Based Medicine, 2016;21(4):125-127.
Chloros GD, Prodromidis AD, ve Giannoudis PV. (2023). Has anything changed in Evidence-Based Medicine?. Injury, 2023;54:20-25.
DiCenso A, Bayley L, ve Haynes RB. Accessing pre-appraised evidence: fine-tuning the 5S model into a 6S model. Evidence-based nursing, 2009;12(4):99-101.
Robinson A, Shore BM, ve Enersen D. Best practices in gifted education: An evidence-based guide. Routledge;2021.
Windish D. Searching for the right evidence: how to answer your clinical questions using the 6S hierarchy. BMJ Evidence-Based Medicine, 2013;18(3): 93-97.
Sutton RT, Pincock D, Baumgart DC, ve ark. An overview of clinical decision support systems: benefits, risks, and strategies for success. NPJ Digital Medicine, 2020;3(1): 17.
Bonis PA, Pickens GT, Rind DM, ve ark. Association of a clinical knowledge support system with improved patient safety, reduced complications and shorter length of stay among Medicare beneficiaries in acute care hospitals in the United States. International journal of medical informatics, 2008;77(11):745-753.
Montori VM, Kunneman M, Hargraves I, ve ark. Shared decision making and the internist. European journal of internal medicine, 2017;37:1-6.
Thomson R, Trevena L, ve Wu JHC. Decision aids for people facing health treatment or screening decisions. Cochrane Database Systematic Review, 2011;10.
Kazak A, Hintistan S, ve Önal B. Dünyada ve Türkiye’de COVID-19 aşı geliştirme çalışmaları. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 2020;7(4): 571-575.
Topçu İ, ve Nasuhbeyoğlu N. Gen düzenleme teknolojileri bağlamında COVID-19 aşı çalışmaları ve etik sorunlar. Anatolian Clinic the Journal of Medical Sciences, 2020; 25(3);274-284.
Karagiannis T. The importance of applying evidence-based medicine in clinical practice. Management of Hypertension: Current Practice and the Application of Landmark Trials, 2019;3-17.
Robinson KA, Brunnhuber K, Ciliska D, ve ark. Evidence-based research series-paper 1: What evidence-based research is and why is it important?. Journal of Clinical Epidemiology, 2021;129:151-157.
Yordanov Y, Dechartres A, Porcher R, ve ark. Avoidable waste of research related to inadequate methods in clinical trials. British Medical Journal, 215;350.
Ay F. Uluslararası alanda kullanılan hemşirelik tanıları ve uygulamaları sınıflandırma sistemleri. Turkiye Klinikleri Medical Science, 2008;28:555–61.
Aslan GK, ve Emiroğlu O. Hemşireliğin görünürlüğünü artırmak için standardize ve kodlu bir sınıflama sisteminin kullanılması: klinik bakım sınıflama sistemi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2012;19(2): 69-79.
O'Haire ME, McKenzie SJ, McCune ve ark. Effects of classroom animal-assisted activities on social functioning in children with autism spectrum disorder. The journal of alternative and complementary medicine, 2014; 20(3): 162-168.
Luo Y. Review and prospect of the application of basic medical research technology in nursing research. Chinese Journal of Practical Nursing, 2019; 2241-2244.
Lei L, Huang J, ve Luo, Y. Cognition and expansion of nursing science: a response to the discussion paper entitled “at the intersection of science and theory: how the nurse role integration model reconciles the conflict”. International Journal of Nursing Sciences, 2021; 8(1):141.
Aslanian-Kalkhoran L, Esparvarinha M, Nickho H, ve ark. Understanding main pregnancy complications through animal models. Journal of Reproductive Immunology, 2022;103676.
Page GG. The importance of animal research to nursing science. Nursing Outlook, 2004;52(2):102-107.
Cunningham SG, Mitchell PH. The use of animals in nursing research. ANS Adv Nurs Sci, 1982;4(4):72e84.
Samancıoğlu S. Diyabetik ayak bakımı için preklinik çalışma: deneysel diyabet modeli geliştirilmiş sıçanlarda oluşturulmuş iskemik yara bakımında klasik yara pansuman materyali ile zeytin yaprağı ekstresinin karşılaştırılması (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2013.
Gökçe S. (2015). Diyabetik ayak için deneysel bir çalışma: diyabetik sıçanlarda hyperıcum perforatum - klinoptilolit - hidrokolloid örtünün yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2015.
Ersoy S. (2017). Diyabetik ayak bakımında in vivo çalışma: gülyağından elde edilen geraniol pansumanının diyabetik yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017.
Toyğar İ. (2018). Deneysel diyabet modelinde allicin uygulamasının yara iyileşmesine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2018.
Yoldaş G. Defne yaprağı esansiyel yağının deneysel diyabetik yara iyileşmesine etkinliğinin incelenmesi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2022.
Song BY. The effect of nursing intervention on the motor function of rats after spinal cord injury (master’s thesis). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Ren W. Effect of LED red/blue light on wound healing of combined radiation- trauma injury. master’s thesis. Chongqing, China: Third Military Medical University; 2013.
Liu X. Clinical study on plasma biomarkers of burn sepsis and analysis of nursing interventions (master’s thesis). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Luo Y. The roles of mi R-574-5p, Gomafu and QKI in cervical cancer cell pro- liferation and migration as well as a few nursing intervention studies (Ph.D. dissertation). Chongqing, China: Third Military Medical University; 2014.
Ma YY. Lactobacillus acidophilus exerts neuroprotective effects in mice with severe traumatic brain injury via gut-brain axis and its revelation to nursing (Ph.D. dissertation). Chongqing, China: Army Medical University; 2019.
Rudy E, Grady P. Biological researchers: Building Nursing Science. Nursing Outlook, 2005;53(2): 88-94
Association of Women’s Health, Obstetric and Neonatal Nurses & National Association of Nurse Practitioners in Women’s Health. The women’s health nurse practitioner: Guidelines for practice and education. Washington DC;2000.
Curran L. The Women’s Health Nurse Practitioner. Evolution of a Powerful Role. AWHONN Lifelines, 2002;6(4):332–337.
Meran PHE, ve Şahin HN. (2014). Kadın Sağlığı Alanında Uzman Hemşirelik Eğitimi ve Uzman Hemşirelik Rolleri: Amerika Birleşik Devletleri Örneği. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2014;1(1):1-14.
Özbaş S, ve Özkan S. Kadın sağlığını geliştirmede medyanın kullanımı ve etkisi. TAF Preventive Medicine Bulletin, 2010;9(5):541-546.
Eroğlu K, ve Gülten KOÇ. Dünden Bugüne Sağlık Mevzuatında Kadın Sağlığı Kapsamında Ana Çocuk Sağlığı Hemşirelik Hizmetleri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012;15(2):136-151.
Redline RW, Lu CY. Localization of fetal major histocompatibility complex antigens and maternal leukocytes in murine placenta. Implications for maternal-fetal immunological relationship. Laboratory investigation; a journal of technical methods and pathology, 1989;61(1):27-36.
Dickinson H, Walker DW, Cullen-McEwen L, ve ark. The spiny mouse (Acomys cahirinus) completes nephrogenesis before birth. American Journal of Physiology-Renal Physiology, 2005;289(2): F273-F279.
Clarkson TB, Appt SE, Wood CE, ve ark. Lessons to be learned from animal studies on hormones and the breast. Maturitas, 2004;49(1):79-89.
Beydoun H, ve Saftlas AF. Physical and mental health outcomes of prenatal maternal stress in human and animal studies: a review of recent evidence. Paediatric and perinatal epidemiology, 2008;22(5): 438-466.
Tiidus, P. M. (2011). Benefits of estrogen replacement for skeletal muscle mass and function in post-menopausal females: evidence from human and animal studies. The Eurasian journal of medicine, 2011;43(2):109.
Karaöz B. (2014). Farelerde kadmiyum uygulamasının fertilite parametreleri üzerine etkisi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2014.
Güner Ö. Sperm parametreleri bozulmuş erkek farelerde vitamin C ve E kombinasyonu ile kahverengi algin (halopteris scoparia sauvageau) parametrelerdeki iyileşmeye etkisinin incelenmesi (doktora tezi). İzmir: Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2017.
Sayfalar
75-96
Gelecek
21 Kasım 2023
Telif Hakkı (c) 2023 Akademisyen Kitap Portalı
Lisans
LisansNasıl Atıf Yapılır
1.
Güner Ö. Kadın Sağlığı Hemşireliğinde Kanıt Temelli Yaklaşımda Hayvan Deneylerinin Önemi. Içinde: Eti Aslan F, editör. Güncel Hemşirelik Çalışmaları VI [Internet]. Türkiye: Akademisyen Yayınevi Kitap DOI Portalı; 2023 [a.yer 14 Temmuz 2026]. ss. 75-96. Erişim adresi: https://omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/2820/chapter/12884
