Gastrointestinal Cerrahide Eras Protokolleri: Perioperatif Yönetime İlişkin Kanıtların Bakıma Yansımaları

Birlikbaş S, Bölükbaş N. ERAS rehberleri cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokolleri. Ordu University Journal of Nursing Studies. 2019; 2(3):194-205.
ERAS Society. ERAS. 2024. (29.01.2024 tarihinde https://erassociety.org/guidelines/ adresinden ulaşılmıştır).
Tuna PT, Kurşun Ş. Kolorektal cerrahisinde hızlandırılmış bakım protokolleri ve hemşirelik bakımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2018; 11 (2): 180-188. https://dergipark.org.tr/tr/pub/deuhfed/issue/46783/586653.
Loughlin SM, Alvarez A, Falcão LFDR, et al. The history of ERAS (Enhanced Recovery After Surgery) society and its development in latin america. Revista do Colegio Brasileiro de Cirurgioes. 2020; 47: e20202525. doi:10.1590/0100-6991e-20202525.
Gündoğdu H. ERAS: tarihçe ve felsefesi. İKSST Dergisi. 2018; 8(10).
ERAS Türkiye Derneği. ERAS. 2024. (29.01.2024 tarihinde https://eras.org.tr adresinden ulaşılmıştır)
Kehlet H. Enhanced recovery after surgery (From clinical observations to evidence-based practice). Dan Med J. 2022; 69(12):A09220536.
Solak Kabataş M, Özbayır T. Kolorektal cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokolü: sistematik derleme. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016; 5(3): 120-132 . https://dergipark.org.tr/tr/pub/gumussagbil/issue/23823/253806.
Siotos C, Stergios K, Naska A. et al. The impact of fast track protocols in upper gastrointestinal surgery: A meta-analysis of observational studies. The surgeon: journal of the Royal Colleges of Surgeons of Edinburgh and Ireland. 2018; 16(3): 183–192. doi:10.1016/j.surge.2017.12.001.
Thomas M, Joshi R, Bhandare M, et al. Complications after supramajor gastrointestinal surgery: role of Enhanced Recovery after Surgery. Indian journal of critical care medicine : peer-reviewed, official publication of Indian Society of Critical Care Medicine. 2020; 24(4): 205–210. doi:10.5005/jp-journals-10071-23615.
Takagi K, Yoshida R, Yagi T, et al. Effect of an enhanced recovery after surgery protocol in patients undergoing pancreaticoduodenectomy: A randomized controlled trial. Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland). 2019; 38(1): 174–181. doi:10.1016/j.clnu.2018.01.002.
Qi S, Chen G, Cao P, et al. Safety and efficacy of enhanced recovery after surgery (ERAS) programs in patients undergoing hepatectomy: A prospective randomized controlled trial. Journal of clinical laboratory analysis. 2018; 32(6): e22434. doi:10.1002/jcla.22434.
Mortensen K, Nilsson M, Slim K, et al. Consensus guidelines for enhanced recovery after gastrectomy: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society recommendations. The British journal of surgery. 2014; 101(10): 1209–1229. doi:10.1002/bjs.9582
Gustafsson UO, Scott MJ, Hubner M, et al. Guidelines for perioperative care in elective colorectal surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) society recommendations: World journal of surgery. 2018; 43(3): 659–695. doi:10.1007/s00268-018-4844-y.
Melloul E, Lassen K, Roulin D, et al. Guidelines for perioperative care for pancreatoduodenectomy: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) recommendations 2019. World journal of surgery. 2020; 44(7): 2056–2084. doi:10.1007/s00268-020-05462-w.
Joliat GR, Kobayashi K, Hasegawa K, et al. Guidelines for perioperative care for liver surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) society recommendations 2022. World journal of surgery. 2023; 47(1): 11–34. doi:10.1007/s00268-022-06732-5.
Forsmo HM, Pfeffer F, Rasdal A, et al. Pre- and postoperative stoma education and guidance within an enhanced recovery after surgery (ERAS) programme reduces length of hospital stay in colorectal surgery. International journal of surgery (London, England). 2016; 36(Pt A): 121–126. doi:10.1016/j.ijsu.2016.10.031
Ruiz Hernández C, Gómez-Urquiza JL, Pradas-Hernández L, et al. Effectiveness of nursing interventions for preoperative anxiety in adults: A systematic review with meta-analysis. Journal of advanced nursing. 2021; 77(8): 3274–3285. doi:10.1111/jan.14827.
Medina-Garzón M. Effectiveness of a nursing ıntervention to diminish preoperative anxiety in patients programmed for knee replacement surgery: preventive controlled and randomized clinical trial. Investigacion y educacion en enfermeria. 2019; 37(2): e07. doi:10.17533/udea.iee.v37n2e07.
Kahraman H, Kurşun Ş. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat öncesi hasta eğitimini uygulama durumları. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022; 4 (3): 258-268 . https://dergipark.org.tr/tr/pub/jgehes/issue/74149/1076059
Mihalj M, Carrel T, Gregoric ID. et al. Telemedicine for preoperative assessment during a COVID-19 pandemic: Recommendations for clinical care. Best practice & research. Clinical anaesthesiology. 2020; 34(2): 345–351. doi: 10.1016/j.bpa.2020.05.001
Isler A. Cerrahi hemşirelerinin ameliyat öncesi açlık süresine ilişkin tutumlarının ve bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Yayınlanmış yüksek lisans tezi, İstinye Üniversitesi, 2020.
Karaveli Çakır S, Yavuz Van Gıersbergen M, Çakır Umar D. Cerrahi hemşirelerinin ameliyat öncesi aç kalma ile ilgili uygulama ve bilgi düzeyi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2018; 34 (1): 26-35. https://dergipark.org.tr/en/pub/egehemsire/issue/36787/301646
Gezer N, Kunter D, Özgün Ş, et al. Ameliyat öncesi açlık süresinin hasta konforuna etkisi. Jaren. 2020; 6(2): 248-53. doi:10.5222/jaren.2020.35229.
Rızalar S, Yıldırım A, Yıldızeli Topçu S. Cerrahi hastalarının ameliyat öncesi ve sonrasında açlık ve susuzluk düzeylerinin incelenmesi. Sağlık ve Yaşam Bilimleri Dergisi. 2019; 1(2): 32-36. doi:10.33308/2687248X.201912153.
Tavalaee M, Beigi E, Karbalaeikhani A, et al. Evaluation of carbohydrate loading on clinical results and metabolic responses in patients undergoing laparoscopic cholecystectomy. Annals of medicine and surgery (2012). 2022; 78: 103963. doi:10.1016/j.amsu.2022.103963.
Gök MA, Kafadar MT, Yeğen SF. Effects of preoperative oral carbohydrate loading on preoperative and postoperative comfort in patients planned to undergo elective cholecystectomy: a prospective randomized controlled clinical trial. Iranian Red Crescent Medical Journal. 2020; 22(11). doi:10.32592/ircmj.2020.22.11.107.
Gümüş K, Pirhan Y, Aydın G, et al. The effect of preoperative oral ıntake of liquid carbohydrate on postoperative stress parameters in patients undergoing laparoscopic cholecystectomy: an experimental study. Journal of perianesthesia nursing : official journal of the American Society of PeriAnesthesia Nurses. 2021; 36(5): 526–531. doi:10.1016/j.jopan.2020.10.012.
Yayla A, Eskici V, Ay E, et al. Ameliyat öncesi ve sonrası dönemde yapılan uygulamaların eras protokolüne uygunluğunun değerlendirilmesi. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2022; 18: 734-750. doi:10.38079/igusabder.980901.
Low DE, Allum W, De Manzoni G, et al. Guidelines for Perioperative Care in Esophagectomy: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS®) Society Recommendations. World journal of surgery. 2019; 43(2): 299–330. doi:10.1007/s00268-018-4786-4.
Arslan V, Karacabay K. Cerrahi kliniklerde venöz tromboemboliyi önlemede kanıta dayalı uygulamaların kullanılma durumlarının incelenmesi. Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi. 2023; 14(33): 17 - 23. doi:10.5543/khd.2022.14622.
Çelebi C, Balkan A, Saruhan E. Cerrahi hemşirelerinin cerrahi alan infeksiyonlarını önlemeye yönelik bilgi düzeyleri. Sağlık Akademisi Kastamonu. 2022; 7 (2): 326-339. doi:10.25279/sak.828562.
Kırık MS. Kolorektal Ameliyatlarda klinik alanda ameliyat öncesi sırası ve sonrası uygulamaların eras protokolüne uygunluğunun karşılaştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Sanko Üniversitesi, 2018.
Çelebi Ş. Cerrahi kliniğinde yatan hastaların perioperatif uygulamalarının ERAS protokolüne uygunluğunun ve hasta sonuçlarına etkisinin değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi. 2019.
Afşar T. Hemşirelerin ameliyat sonrası iyileşme uygulamalarına ilişkin yaklaşımları. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2020.
Li L, Wang Y, Wang S. Efficacy comparison of chlorhexidine and iodine preparation in reduction of surgical site infection: A systemic review and meta-analysis. International journal of nursing studies. 2022; 127: 104059. doi:10.1016/j.ijnurstu.2021.104059.
Chen S, Chen JW, Guo B, et al. Preoperative antisepsis with chlorhexidine versus povidone-ıodine for the prevention of surgical site ınfection: a systematic review and meta-analysis. World journal of surgery. 2020; 44(5): 1412–1424. doi:10.1007/s00268-020-05384-7.
Okgün Alcan A, Karacabay K, Savcı, A. Ameliyathanede deri hazırlığı uygulamalarının incelenmesi. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2020; 17(1): 13-18. doi:10.35440/hutfd.626161.
Yoo JH, Ok SY, Kim SH, et al. Efficacy of active forced air warming during induction of anesthesia to prevent inadvertent perioperative hypothermia in intraoperative warming patients: Comparison with passive warming, a randomized controlled trial. Medicine. 2021; 100(12): e25235. doi:10.1097/MD.0000000000025235.
Lau A, Lowlaavar N, Cooke EM, et al. Effect of preoperative warming on intraoperative hypothermia: a randomized-controlled trial. Effet du réchauffement préopératoire sur l’hypothermie peropératoire: essai randomisé contrôlé. Canadian journal of anaesthesia = Journal canadien d'anesthesie. 2018; 65(9): 1029–1040. doi:10.1007/s12630-018-1161-8.
Tamer F, Karadağ M. Cerrahi hemşirelerinin istenmeyen perioperatif hipotermi bakımına yönelik bilgi ve uygulamalarının belirlenmesi. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2020; 12(1): 19- 29. doi:10.5336/nurses.2019-70341.
Çakır S. Cerrahi hemşirelerinin perioperatif hipotermi konusundaki bilgi ve uygulamalarının incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, 2017.
Mutluay Ö. Cerrahi sürece bağlı hipoterminin önlenmesine yönelik hemşirelerin bilgi ve uygulamalarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Mersin Üniversitesi, 2019.
Şahin Akboğa Ö. Genel anestezi sırasında farklı aktif ısıtma yöntemlerinin vücut sıcaklığı, titreme, termal konfor, ağrı, bulantı ve kusmaya etkisi. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2022.
Akpolat R, Arslan S. Effect of prewarming on postoperative hypothermia, vital signs, and thermal comfort: a randomized controlled trial. Therapeutic hypothermia and temperature management. 2023. doi:10.1089/ther.2023.0017.
Yun R, Javed AA, Jarrell AS, et al. Impact of postoperative glycemic control on postoperative morbidity in patients undergoing open pancreaticoduodenectomy. Pancreas. 2021; 50(6): 834–840. doi:10.1097/MPA.0000000000001856.
Gianotti L, Biffi R, Sandini M, et al. Preoperative oral carbohydrate load versus placebo in major elective abdominal surgery (procy): a randomized, placebo-controlled, multicenter, phase III trial. Annals of surgery. 2018; 267(4): 623–630. doi:10.1097/SLA.0000000000002325.
Tekin N. Hepatobiliyer cerrahide perioperatif uygulamaların ERAS protokolüne göre değerlendirilmesi ve hemşirelik uygulamalarının belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi, 2022.
Hsu YC, Szu SY. (2022). Effects of gum chewing on recovery from postoperative ıleus: a randomized clinical trail. The journal of nursing research : JNR. 2022; 30(5): e233. doi:10.1097/jnr.0000000000000510.
Yang TW, Wang CC, Sung WW, et al. The effect of coffee/caffeine on postoperative ileus following elective colorectal surgery: a meta-analysis of randomized controlled trials. International journal of colorectal disease. 2022; 37(3): 623–630. doi:10.1007/s00384-021-04086-3
Bildirici C. Laparoskopik kolorektal cerrahi sonrası kahve tüketiminin bağırsak hareketlerine ve hastanede kalma süresine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, İstinye Üniversitesi, 2019.
Uçar N. Abdominal cerrahi sonrası sakız çiğnemenin bağırsak fonksiyonlarına etkisinin değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi, Sakarya Üniversitesi, 2018.
Herbert G, Perry R, Andersen HK, et al. Early enteral nutrition within 24 hours of lower gastrointestinal surgery versus later commencement for length of hospital stay and postoperative complications. The Cochrane database of systematic reviews. 2019; 7(7): CD004080. doi:10.1002/14651858.CD004080.pub4.
Scott MJ, Baldini G, Fearon KC, et al. Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) for gastrointestinal surgery, part 1: pathophysiological considerations. Acta anaesthesiologica Scandinavica. 2015; 59(10): 1212–1231. doi:10.1111/aas.12601.
Toleska M, Dimitrovski A, Shosholcheva M, et al. Pain and multimodal analgesia in laparoscopic cholecystectomy. prilozi (Makedonska akademija na naukite i umetnostite. oddelenie za medicinski nauki). 2022; 43(2): 41–49. doi.10.2478/prilozi-2022-0017.
Yeo J, Park JS, Choi GS, et al. Comparison of the analgesic efficacy of opioid-sparing multimodal analgesia and morphine-based patient-controlled analgesia in minimally ınvasive surgery for colorectal cancer. World journal of surgery. 2022; 46(7): 1788–1795. doi:10.1007/s00268-022-06473-5.
Acar K, Acar H, Demir F, et al. Cerrahi sonrası ağrı insidansı ve analjezik kullanım miktarının belirlenmesi. ACU Sağlık Bil Dergisi. 2016; 2: 85-91.
Kapıkıran G, Güneş H, Bülbüloğlu S, et al. Batın ameliyatı sonrası hastaların ağrıya ilişkin hemşirelik uygulamalarından memnuniyet düzeyleri: tanımlayıcı bir çalışma. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2021; 13(4): 786 - 794. doi:10.5336/nurses.2021-82032
Çolpan E, Işık Andsoy I. Cerrahi hemşirelerin ameliyat sonrası ağrı kontrolünde multimodal analjeziye yönelik bilgileri ile yordayıcı faktörlerin belirlenmesi. OTSBD. 2022; 7(4): 526-531. doi:10.26453/otjhs.1038541.
Lindberg M, Franklin O, Svensson J, et al. Postoperative pain after colorectal surgery. International journal of colorectal disease. 2020; 35(7): 1265–1272. doi:10.1007/s00384-020-03580-4
Tano PF, Apiribu F, Tano EK, et al. Predicting factors that determine patients' satisfaction with post-operative pain management following abdominal surgeries at Komfo Anokye Teaching Hospital, Kumasi, Ghana. PloS one. 2021; 16(5), e0251979. doi:10.1371/journal.pone.0251979
Ni CY, Wang ZH., Huang ZP, et al. Early enforced mobilization after liver resection: A prospective randomized controlled trial. International journal of surgery (London, England). 2018; 54(Pt A): 254–258. doi:10.1016/j.ijsu.2018.04.060.
Mahmudova R, Candan Dönmez Y. Ameliyat sonrası hastaların ayağa kalkma durumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2019; 11(1): 1- 6. doi:10.5336/nurses.2018-60409.
Tazreean R, Nelson G, Twomey R. Early mobilization in enhanced recovery after surgery pathways: current evidence and recent advancements. Journal of comparative effectiveness research. 2022; 11(2): 121–129. doi:10.2217/cer-2021-0258.
Güzel N, Yava A. Cerrahi kliniklerinde çalışan hemşirelerin ERAS (enhanced recovery after surgery) protokolüne ilişkin bilgi ve tutumlarının belirlenmesi. Zeugma Health Res. 2019; 1(1): 15-23.
Gür S, Katran HB, Arpag N, et al. Genel cerrahi hemşirelerinin cerrahi sonrası hızlandırılmış iyileşme protokolü uygulamalarına ilişkin değerlendirmeleri. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2023; 19: 224-239. doi:10.38079/igusabder.1152752.