Su, Enerji ve Finansal Performansın Değerlendirilmesi: Güzelyurt Sulama Şebekesi Örneği - Arslan, Fırat; Polat, Musa (Biyosistem Mühendisliği V, 2024)
Çalışma alanında, «Sulama Enerji Kullanımında Verimlilik» göstergesi setine bakıldığında,birim alan başına enerji tüketiminde, toplam harcamalar içindeki enerji maliyetinde ve sulama şebekesine sağlanan birim sulama suyuna karşılık gelen enerji maliyetinde önemli bir artış olduğu gözlemlenmektedir. Bu durunun temel nedeni, tarımsal enerji tarifelerinde ciddi bir artış olmasıdır. Bu bağlamda, özellikle çalışma alanının yüksek güneş ışığına maruz kaldığı göz önüne alındığında, enerji talebini yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılayarak enerji maliyetlerini azaltmanın gerekliliği düşünülmektedir ve güneş enerjisi kullanımına uygun bir bölge olduğunu göstermektedir. Ayrıca, enerji maliyetlerini etkileyen en önemli faktörlerden biri su tüketimidir. Su tüketimini minimize etmek için hacim tabanlı ultrasonik ölçüm sistemlerine geçiş yapmak gereklidir. İşletme ve bakım faaliyetlerinden sorumlu su kullanıcı birlikleri, sulama tesisinin sürdürülebilirliğini sağlamak için sulama ücret tarifelerini önemli ölçüde artırmıştır. Ancak bu, su kullanıcılarından işletme ve bakım sulama ücreti borçlarını zamanında veya tam olarak tahsil edememe sorununa yol açmıştır. Gerçek bakım ve onarım giderlerinin toplam gelire oranı, çalışma yılları 2021- 2022 için ortalama %6 olarak belirlenmiştir ve su kullanıcı birlikleri yönetmeliği tarafından belirlenen en az %15’lik yasal gerekliliği karşılayamamaktadır. Su kullanıcı birliğinin daha sürdürülebilir bir iş modeline sahip olabilmesi için en kritik faktör, birliğin gelirinin giderlerini karşılaması gerektiğidir. Çalışma alanı için gider karşılama oranı ortalama olarak %28’dir, bu da birliğin giderlerini karşılayamadığını göstermektedir. Çalışma alanındaki çok düşük gelir-gider oranının ana nedenlerinden biri, önceki yıllardan devreden biriken enerji maliyet borçlarıdır. Bütçeyi dengelemek için işletme ve bakım sulama ücretleri yüksek belirlenir. Ancak bu da yetersiz gelir toplamaya yol açar. Ayrıca, gelir toplamayı artırmak için önlemler alınmalıdır. Biriken sulama ücreti borçları için, vadesi geldiğinde çiftçilerin ödeme alışkanlıkları geliştirmelerini teşvik etmek için gerekli yasal prosedürlerin uygulanması önemlidir. Çalışma alanında uygulanan sulama ücret tarifesi hacim tabanlı değil, dönüm başına dayalıdır ve bu da çiftçilerin kontrolsüz su tüketimine yol açmaktadır. Sulama suyu ücreti TL/saat ve/veya TL/dekar bazında belirlenmektedir. Bu durum aşırı su kullanımına neden olmaktadır. Ücretlendirmenin TL/m3 esasına göre yapılması hem su kullanım etkinliğini artırır hem de olası sorunların önlenmesi açısından önemlidir (22). Bu bağlamda, çiftçilere daha verimli ve etkili su kullanımı konusunda eğitim ve farkındalık kampanyaları düzenlemenin esas olduğu düşünülmektedir.