Üroonkoloji ile İlişkili Herediter Sendromlar – II - Atik, Murat Cengizhan (Ürolojide Sendromlar, 2023)
Renal hücreli karsinom ve diğer ürolojik maligniteler çoğunlukla sporadik olarak ortaya çıkmakla birlikte, olguların yaklaşık %5–8’inin herediter sendromlarla ilişkili olduğu bilinmektedir (1,2). Bu oran, klinik açıdan azımsanmayacak düzeydedir ve herediter sendromların tanınması, yalnızca etkilenen bireyin tedavi ve takip sürecinin planlanması açısından değil, aynı zamanda birinci derece akrabaların taranması, genetik danışmanlık verilmesi ve erken tanı stratejilerinin geliştirilmesi açısından da kritik öneme sahiptir. Nitekim bu tür sendromlar, genellikle genç yaşta ortaya çıkan, bilateral ya da multifokal tümörlerle karakterize olabilir ve standart klinik yaklaşımlardan farklı izlem protokollerini gerektirir. Son yıllarda moleküler genetik alanındaki gelişmeler sayesinde bu sendromların patogenezinde rol oynayan genetik değişiklikler daha iyi anlaşılmış, böylece kişiselleştirilmiş izlem ve tedavi stratejileri üroonkoloji pratiğinde yer edinmeye başlamıştır (3). Özellikle tümör baskılayıcı genler, onkogenler ve DNA tamir mekanizmalarındaki bozukluklar, herediter ürolojik kanser sendromlarının temelini oluşturur. Bu bağlamda hastalara uygulanan genetik testler, sadece tanı koymada değil, aynı zamanda hangi hastaların hedefe yönelik tedavilerden daha fazla fayda görebileceğini öngörmede de yol gösterici olmaktadır. Bu bölümde, üroonkoloji açısından klinik önemi yüksek olan başlıca herediter sendromlar ayrıntılı olarak ele alınacaktır. Bunlar arasında; Li-Fraumeni sendromu (TP53 mutasyonu ile ilişkili, çoklu organ kanserleri ile seyreden), von Recklinghausen hastalığı ya da Nörofibromatozis tip 1 (NF1 mutasyonu ile ilişkili, böbrek ve mesane tümörleri riskini artırabilen), Herediter Papiller Renal Hücreli Karsinom sendromu (MET proto-onkogen mutasyonu ile ilişkili, bilateral ve multifokal papiller tip RCC ile karakterize), Ailesel Leiomyomatoz ve Renal Hücreli Kanser sendromu – HLRCC (fumarat hidrataz mutasyonu ile ilişkili, agresif klinik seyirli papiller tip 2 RCC ve kutanöz/uterin leiomyomlarla seyreden), ve Birt-Hogg-Dubé (BHD) sendromu (FLCN gen mutasyonu ile ilişkili, renal tümörler yanında kutanöz fibrofolikülomlar ve akciğer kistleri ile karakterize) bulunmaktadır. Bu sendromların ayrıntılı incelenmesi, yalnızca üroonkoloji pratiğinde herediter tümörlerin tanınmasına katkı sağlamayacak, aynı zamanda risk altındaki bireyler için tarama ve önleyici stratejilerin geliştirilmesine de olanak sağlayacaktır.