Küçükbaş Hayvanlarda Sağlık Koruma
Synopsis
Hayvancılıkta üretilen ürünler doğrudan halk sağlığını ilgilendirdiği için hayvan sağlığı; hayvanın kendini iyi hissetme hali ve bulunduğu çevrede kendini dengede tutma halinden halk sağlığına kadar uzanır. Koyun ve keçilerde sağlık koruma için öncelikle sağlıklı sürülerin yetiştirilmesi gerekmektedir. Sağlıklı hayvan yetiştirmek için ziraat mühendisi zooteknist öncülüğünde, uygun hayvansal üretim sisteminin ve genotipin belirlenmesi; uygun barınak, yeterli ve dengeli besleme programı, aşı ve parazit programlarının hazırlanması gerekmektedir. İşletmede hastalık ve yaralanmaların mutlaka veteriner hekim kontrolünde en hızlı biçimde tedavileri sağlanmalıdır. Her işletmenin kendisine özgü bir ekosistemi vardır. Aynı zamanda her bir işletmenin bir organizmadır. Bu nedenle koyun ve keçi yetiştiriciliğinde üretim, her işletmede uzun yıllar yetiştiriciliği yapılan sürüler ile sürdürülmelidir. Sağlık uygulamaları takvimine ve biyogüvenlik uygulamalarına harfiyen uyulmalıdır. Küçükbaşlarda doğum sezonu sağlık sorunlarının en fazla oranda yaşandığı bir sezondur. Kuzu ve oğlaklarda da sağlıklı hayvan yetiştiriciliği için gerekli koşullar yerine getirilmeli ve tedaviden ziyade, sağlıklı yetiştirme ve önleme anlayışı benimsenmelidir.
References
Savaş T, Yurtman İY, Tölü C. Hayvan hakları ve hayvan refahı: Felsefi bakış- nesnel arayışlar. Hayvansal Üretim. 2009; 50(1): 54-61.
WOAH, 2024. Dünya sağlık örgütü. https://www.woah.org/en/what-we-do/animal-health-and-welfare/(18.11.2024).
Savaş T, Gürbüz D, Tölü C. Hayvan hakları kanunu ortada kaldı. Cumhuriyet Hayvancılık. 2006; 26.
Maino M, Pérez P, Oviedo P, et al. The analytic hierarchy process on decision-making for caprine health programmes. Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics). 2012; 31: 889-898.
Simoes J, Abecia JA, Cannas A, et al. Review: Managing sheep and goats for sustainable high yield production. Animal. 2021; 15 (1): 100293. https://doi.org/10.1016/j.animal.2021.100293.
García R, Aguilar J, Toro M, et al. A systematic literature review on the use of machine learning in precision livestock farming. Comput. Electron. Agric. 2020; 179: 105826.
Zhang X, Zhang X. Total factor productivity of herdsmen animal husbandry in pastoral areas: regional differences and driving factors. Sustainability. 2022; 14, 15347. https://doi.org/10.3390/su142215347
Waterhouse A. Animal welfare and sustainability of production under extensive conditions-A European perspective. Applied Animal Behaviour Science. 1996; 49: 29-40.
Tölü C, Akbağ HI, Coşkun B. Süt Koyunculuğunu geliştirme projesi. ÇOMÜ BAP Alt yapı projesi (2012/64) sonuç raporu. 2015; 23 s.
Nielsen SS, Alvarez J, Bicout DJ, et al. Assessment of the control measures of the category a diseases of the animal health law: prohibitions in restricted zones and risk-mitigating treatments for products of animal origin and other materials. EFSA journal. 2022; 20(8), e07443. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2022.7443
Buttgereit F, Burmester, GR, Brand MD. Bioenergetics of immune functions: fundamental and therapeutic aspects. Immunol Today. 2000; 21: 194-199.
Aguiar GMN, Simões SVD, Silva TR, et al. Foot rot and other foot diseases of goat and sheep in the semiarid region of northeastern Brazil. Pesquisa Veterinária Brasileira. 2011; 31(10):879-884.
Tölü C, Oral HH, Alatürk F, et al. Effect of pasture and feeding systems on hematological traits of ewes and lambs. Frontiers Animal Science. 2025; (değerlendirmede).
Perry BD, Robinson TP, Grace DC. Review: Animal health and sustainable global livestock systems. Animal, 2018; 12(8): 1699–1708
Temple D, Manteca X. Animal welfare in extensive production systems is still an area of concern. front. Sustain. Food Syst. 2020; 4:545902.doi: 10.3389/fsufs.2020.545902
Voigt K, Sieber PL, Sauter-Louis C, et al. Prevalence of pasture-associated metazoal endoparasites in Bavarian dairy goat herds and farmers’ approaches to parasite control. Berliner und Münchener tierärztliche Wochenschrift. 2016; 129:10-19.
Navarro T, Ramos JJ, Ruíz de Arcaute M, et al. Predisposing factors inducing ovine respiratory complex in intensive-reared lambs. Small Rumin. Res. 2019; 180, 106-111. https://doi.org/10.1016/j. smallrumres.2019.07.013.
Washburn SP, White SL, Green JT, et al. Reproduction, mastitis, and body condition of seasonally calved Holstein and Jersey cows in confinement or pasture systems. J. Dairy Sci. 2002; 85: 105-111. doi: 10.3168/jds.S0022-0302(02)74058-7
Savaş İ, Yılmaz İ, Yanar M. Göçer hayvancılıkta küçükbaş hayvanlarda karşılaşılan bazı sağlık problemleri. Journal of Agriculture. 2019; 2(1): 22-29.
Rauw WM, Kanis E, Noordhuizen-Stassen EN, et al. Undesirable side effects of selection for high production efficiency in farm animals: a review. Livestock Production Science. 1998; 56 (1): 15-33.
Bishop SC, Morris CA. Genetics of disease resistance in sheep and goats. Small Rumin. Res. 2007; 70: 48-59.
Tölü C. Farklı keçi genotiplerinde davranış, sağlık ve performans özellikleri üzerine araştırmalar (Doktora tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim dalı, Çanakkale, 2009; 204 s.
Tölü C, Topaloğlu N, Savaş T. Gökçeada, Malta ve Türk Saanen çebiçlerinde ağır bir ektima (Ecthyma contagiosum) olgusu üzerine gözlemler. Hayvansal Üretim. 2011; 52(1): 39-43.
Kurtman T, Tölü C. Grup büyüklüğü ve sosyal sıranın besi sığırlarında performans ve davranış özeliklerine etkisi. 3.Çanakkale Tarımı Sempozyumu. Çanakkale, Turkey, 2022; p.292.
Ayağ BS, Savaş T. Çanakkale Koyunculuk İşletmelerinde Barınak İklimi ve Zararlı Gazları ile İşletme Düzeyinde Bazı Biyolojik Parametreler Arası İlişkiler. 9. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi. 3-5 Eylül 2015; Konya, Türkiye.
Tölü C, Savaş T. Preference of sheep and goats for rubber, slatted wooden, concrete and straw floors in summer and winter. 10th International Animal Science Conference. 25-27 Oct. 2018; Antalya, Turkey, (p.134-136).
Tölü C, Savaş T. Dairy goat usage of flooring types varied by material, slope and slat width. Applied Animal Behaviour Science. 2019; 215: 37-44.
Witkowska D, Poniewaz A. The effect of housing system on disease prevalence and productive lifespan of dairy herds-A case study. Animals. 2022; 12:1610. https://doi.org/10.3390/ani12131610.
Öztürk S, Tölü C. Keçi ve koyunlarda tahta, kauçuk ve ızgara zemin tercihi. Hayvansal Üretim. 2014; 57(2): 28-34.
Gauly M, Reeg J, Bauer C, et al. Influence of production systems in lambs on the Eimeria oocyst output and weight gain. Small Rumin. Res. 2004; 55:159-167.
Atalay C, Tölü C. Hematological values and coccidial oocyst of lambs and goat kids which reared in wood slatted and straw floors. 10th International Animal Science Conference. 25-27 Oct. 2018; Antalya, Turkey, (p. 621-623).
Tölü C, Savaş T. Küçükbaş hayvan barınağı: ağıl, kışla, saya, dam. Türkiye Koyun Keçi Yetiştiricileri Çoban Dergisi. 2022; 33: 36-38.
Cannas, A., 2004. Feeding of lactating ewes. In: Pulina, G. (Ed.), Dairy sheep nutrition. CAB International, Wallingford, Oxon, UK, pp. 79–108.
Barbagianni MS, Giannenas E, Papadopoulos E, et al. Pregnancy toxaemia in ewes: development of an experimental model and potential interactions with gastrointestinal nematode infections. Small Rumin. Res, 2015; 133, 102-107.
Mavrogianni VS, Papadopoulos E, Spanos SA, et al. Trematode infections in pregnant ewes can predispose to mastitis during the subsequent lactation period. Research in Veterinary Science. 2014; 96(1): 171-179.
Torres-Acosta JFJ, Sandoval-Castro CA, Hoste H, et al. Nutritional manipulation of sheep and goats for the control of gastrointestinal nematodes under hot humid and subhumid tropical conditions. Small Rumin. Res. 2012; 103:28–40.
Nguyen TM, Van DB, Orskov ER. Effect of foliages containing condensed tannins and on gastrointestinal parasites. Anim. Feed Sci. Technol. 2005; 121: 77-87.
Lacasta D., Ferrer LM, Ramos JJ, et al. Vaccination schedules in small ruminant farms. Vet. Microbiol. 2015; 181: 34-46.
Tölü C, Savaş T. Keçilerde Kazeöz Lenfadenitis hastalığına bağlı yüzlek apse sıklığının değişimi. Hayvansal Üretim. 2014; 55(1): 1-7.
Yapıcı O, Avcı O, Dik I, vd. 2013. Saanen keçilerinde caprine arthritis-encephalitis virus enfeksiyonunun serolojik araştırılması. AVKAE Derg. 2013; 3(1): 51-54.
Tombarkiewicz B, Grzyb J, Doktor J, et al. Hygienic and sanitary conditions of the goat farm versus some health parameters of goats. Annals of Animal Science. 2009; 9(1): 61-72.
Yaprak C, Çakır N, Demirtaş M, vd. Koyun ve keçilerde doğum ve sonrasına ilişkin bazı gözlemler. 9. Ulusal Tarım Öğrenci Kongresi. 20-22 Nisan 2019, Bursa, Türkiye.
Tizard IR. Sheep and goat vaccines. Vaccines for Veterinarians. 2021; 215-224.e1. doi: 10.1016/B978-0-323-68299-2.00026-5. Epub 2020 Jul 10. PMCID: PMC7348623.
Tölü C, Savaş T. Gökçeada Malta ve Türk Saanen keçi genotiplerinin doğum ve oğlak büyümesi açısından karşılaştırılması. Hayvansal Üretim. 2012; 53(2): 17-25.
Tölü C, Yazgan N. Effects of milking system in suckling period on growth, reproduction traits, and milk yield of East Friesian-cross dairy sheep. Revista Brasileira de Zootecnia. 2022; 51:e20210201. https://doi.org/10.37496/rbz5120210201
WOAH, 2024. Dünya sağlık örgütü. https://www.woah.org/en/what-we-do/animal-health-and-welfare/(18.11.2024).
Savaş T, Gürbüz D, Tölü C. Hayvan hakları kanunu ortada kaldı. Cumhuriyet Hayvancılık. 2006; 26.
Maino M, Pérez P, Oviedo P, et al. The analytic hierarchy process on decision-making for caprine health programmes. Revue scientifique et technique (International Office of Epizootics). 2012; 31: 889-898.
Simoes J, Abecia JA, Cannas A, et al. Review: Managing sheep and goats for sustainable high yield production. Animal. 2021; 15 (1): 100293. https://doi.org/10.1016/j.animal.2021.100293.
García R, Aguilar J, Toro M, et al. A systematic literature review on the use of machine learning in precision livestock farming. Comput. Electron. Agric. 2020; 179: 105826.
Zhang X, Zhang X. Total factor productivity of herdsmen animal husbandry in pastoral areas: regional differences and driving factors. Sustainability. 2022; 14, 15347. https://doi.org/10.3390/su142215347
Waterhouse A. Animal welfare and sustainability of production under extensive conditions-A European perspective. Applied Animal Behaviour Science. 1996; 49: 29-40.
Tölü C, Akbağ HI, Coşkun B. Süt Koyunculuğunu geliştirme projesi. ÇOMÜ BAP Alt yapı projesi (2012/64) sonuç raporu. 2015; 23 s.
Nielsen SS, Alvarez J, Bicout DJ, et al. Assessment of the control measures of the category a diseases of the animal health law: prohibitions in restricted zones and risk-mitigating treatments for products of animal origin and other materials. EFSA journal. 2022; 20(8), e07443. https://doi.org/10.2903/j.efsa.2022.7443
Buttgereit F, Burmester, GR, Brand MD. Bioenergetics of immune functions: fundamental and therapeutic aspects. Immunol Today. 2000; 21: 194-199.
Aguiar GMN, Simões SVD, Silva TR, et al. Foot rot and other foot diseases of goat and sheep in the semiarid region of northeastern Brazil. Pesquisa Veterinária Brasileira. 2011; 31(10):879-884.
Tölü C, Oral HH, Alatürk F, et al. Effect of pasture and feeding systems on hematological traits of ewes and lambs. Frontiers Animal Science. 2025; (değerlendirmede).
Perry BD, Robinson TP, Grace DC. Review: Animal health and sustainable global livestock systems. Animal, 2018; 12(8): 1699–1708
Temple D, Manteca X. Animal welfare in extensive production systems is still an area of concern. front. Sustain. Food Syst. 2020; 4:545902.doi: 10.3389/fsufs.2020.545902
Voigt K, Sieber PL, Sauter-Louis C, et al. Prevalence of pasture-associated metazoal endoparasites in Bavarian dairy goat herds and farmers’ approaches to parasite control. Berliner und Münchener tierärztliche Wochenschrift. 2016; 129:10-19.
Navarro T, Ramos JJ, Ruíz de Arcaute M, et al. Predisposing factors inducing ovine respiratory complex in intensive-reared lambs. Small Rumin. Res. 2019; 180, 106-111. https://doi.org/10.1016/j. smallrumres.2019.07.013.
Washburn SP, White SL, Green JT, et al. Reproduction, mastitis, and body condition of seasonally calved Holstein and Jersey cows in confinement or pasture systems. J. Dairy Sci. 2002; 85: 105-111. doi: 10.3168/jds.S0022-0302(02)74058-7
Savaş İ, Yılmaz İ, Yanar M. Göçer hayvancılıkta küçükbaş hayvanlarda karşılaşılan bazı sağlık problemleri. Journal of Agriculture. 2019; 2(1): 22-29.
Rauw WM, Kanis E, Noordhuizen-Stassen EN, et al. Undesirable side effects of selection for high production efficiency in farm animals: a review. Livestock Production Science. 1998; 56 (1): 15-33.
Bishop SC, Morris CA. Genetics of disease resistance in sheep and goats. Small Rumin. Res. 2007; 70: 48-59.
Tölü C. Farklı keçi genotiplerinde davranış, sağlık ve performans özellikleri üzerine araştırmalar (Doktora tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Zootekni Anabilim dalı, Çanakkale, 2009; 204 s.
Tölü C, Topaloğlu N, Savaş T. Gökçeada, Malta ve Türk Saanen çebiçlerinde ağır bir ektima (Ecthyma contagiosum) olgusu üzerine gözlemler. Hayvansal Üretim. 2011; 52(1): 39-43.
Kurtman T, Tölü C. Grup büyüklüğü ve sosyal sıranın besi sığırlarında performans ve davranış özeliklerine etkisi. 3.Çanakkale Tarımı Sempozyumu. Çanakkale, Turkey, 2022; p.292.
Ayağ BS, Savaş T. Çanakkale Koyunculuk İşletmelerinde Barınak İklimi ve Zararlı Gazları ile İşletme Düzeyinde Bazı Biyolojik Parametreler Arası İlişkiler. 9. Ulusal Zootekni Bilim Kongresi. 3-5 Eylül 2015; Konya, Türkiye.
Tölü C, Savaş T. Preference of sheep and goats for rubber, slatted wooden, concrete and straw floors in summer and winter. 10th International Animal Science Conference. 25-27 Oct. 2018; Antalya, Turkey, (p.134-136).
Tölü C, Savaş T. Dairy goat usage of flooring types varied by material, slope and slat width. Applied Animal Behaviour Science. 2019; 215: 37-44.
Witkowska D, Poniewaz A. The effect of housing system on disease prevalence and productive lifespan of dairy herds-A case study. Animals. 2022; 12:1610. https://doi.org/10.3390/ani12131610.
Öztürk S, Tölü C. Keçi ve koyunlarda tahta, kauçuk ve ızgara zemin tercihi. Hayvansal Üretim. 2014; 57(2): 28-34.
Gauly M, Reeg J, Bauer C, et al. Influence of production systems in lambs on the Eimeria oocyst output and weight gain. Small Rumin. Res. 2004; 55:159-167.
Atalay C, Tölü C. Hematological values and coccidial oocyst of lambs and goat kids which reared in wood slatted and straw floors. 10th International Animal Science Conference. 25-27 Oct. 2018; Antalya, Turkey, (p. 621-623).
Tölü C, Savaş T. Küçükbaş hayvan barınağı: ağıl, kışla, saya, dam. Türkiye Koyun Keçi Yetiştiricileri Çoban Dergisi. 2022; 33: 36-38.
Cannas, A., 2004. Feeding of lactating ewes. In: Pulina, G. (Ed.), Dairy sheep nutrition. CAB International, Wallingford, Oxon, UK, pp. 79–108.
Barbagianni MS, Giannenas E, Papadopoulos E, et al. Pregnancy toxaemia in ewes: development of an experimental model and potential interactions with gastrointestinal nematode infections. Small Rumin. Res, 2015; 133, 102-107.
Mavrogianni VS, Papadopoulos E, Spanos SA, et al. Trematode infections in pregnant ewes can predispose to mastitis during the subsequent lactation period. Research in Veterinary Science. 2014; 96(1): 171-179.
Torres-Acosta JFJ, Sandoval-Castro CA, Hoste H, et al. Nutritional manipulation of sheep and goats for the control of gastrointestinal nematodes under hot humid and subhumid tropical conditions. Small Rumin. Res. 2012; 103:28–40.
Nguyen TM, Van DB, Orskov ER. Effect of foliages containing condensed tannins and on gastrointestinal parasites. Anim. Feed Sci. Technol. 2005; 121: 77-87.
Lacasta D., Ferrer LM, Ramos JJ, et al. Vaccination schedules in small ruminant farms. Vet. Microbiol. 2015; 181: 34-46.
Tölü C, Savaş T. Keçilerde Kazeöz Lenfadenitis hastalığına bağlı yüzlek apse sıklığının değişimi. Hayvansal Üretim. 2014; 55(1): 1-7.
Yapıcı O, Avcı O, Dik I, vd. 2013. Saanen keçilerinde caprine arthritis-encephalitis virus enfeksiyonunun serolojik araştırılması. AVKAE Derg. 2013; 3(1): 51-54.
Tombarkiewicz B, Grzyb J, Doktor J, et al. Hygienic and sanitary conditions of the goat farm versus some health parameters of goats. Annals of Animal Science. 2009; 9(1): 61-72.
Yaprak C, Çakır N, Demirtaş M, vd. Koyun ve keçilerde doğum ve sonrasına ilişkin bazı gözlemler. 9. Ulusal Tarım Öğrenci Kongresi. 20-22 Nisan 2019, Bursa, Türkiye.
Tizard IR. Sheep and goat vaccines. Vaccines for Veterinarians. 2021; 215-224.e1. doi: 10.1016/B978-0-323-68299-2.00026-5. Epub 2020 Jul 10. PMCID: PMC7348623.
Tölü C, Savaş T. Gökçeada Malta ve Türk Saanen keçi genotiplerinin doğum ve oğlak büyümesi açısından karşılaştırılması. Hayvansal Üretim. 2012; 53(2): 17-25.
Tölü C, Yazgan N. Effects of milking system in suckling period on growth, reproduction traits, and milk yield of East Friesian-cross dairy sheep. Revista Brasileira de Zootecnia. 2022; 51:e20210201. https://doi.org/10.37496/rbz5120210201
Volume
Pages
255-280
Published
January 22, 2025
Copyright (c) 2025 Academician Publishing Book Portal
