Cinsel Sağlık - Üreme Sağlığı Hakları ve Özgürlükler
Synopsis
Bireylerin cinsel yönelimleri, üreme tercihleri ve cinsel sağlıklarıyla ilgili geniş bir içeriği kapsayan Cinsel Sağlık-Üreme Sağlığı (CSÜS) alanındaki hak ve özgürlükler, uluslararası düzeyde bir dizi belge ve anlaşma ile korunmaktadır. Genel hatlarıyla, CSÜS kapsamındaki konular:
İnsan Hakları ve Cinsel Sağlık: Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Bildirgesi ve diğer uluslararası belgeler, cinsel sağlık ve üreme sağlığına erişim hakkını vurgular. Bu bağlamda, her bireyin bu hizmetlere ulaşma, bilgi edinme ve kararlarını özgürce alma hakkı vardır.
Üreme Hakları ve Özgürlükleri: Üreme hakları, bireylerin kendi üreme süreçlerini kontrol etme, çocuk sahibi olma veya olmama, güvenli gebelik ve doğum gibi konularda bilinçli kararlar alma haklarını içerir. Bu haklar, ayrıca cinsel eğitim, aile planlaması, güvenli ve yasal kürtaj gibi konuları da içerir.
Cinsel Eğitim: Cinsel eğitim, cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesi, güvenli cinsel pratikler, cinsel kimlikler ve cinsel yönelimler gibi konuları kapsar. Eğitim, bireylere bilgi sahibi olma ve sağlıklı cinsel kararlar alma yeteneği kazandırır.
Toplumsal Cinsiyet Eşitliği: Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakları, toplumsal cinsiyet eşitliğinin temel bir parçasını oluşturur. Bu, kadınların, erkeklerin ve cinsiyet kimliği konusunda farklı olan bireylerin eşit haklara sahip olması anlamına gelir. Toplumsal cinsiyet normlarına ve ayrımcılığa karşı mücadele, bu hakların korunması açısından önemlidir.
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar ve Korunma: Bu bağlamda, bireylere cinsel sağlık hizmetlerine kolay erişim sağlanmalıdır. Ayrıca, cinsel yolla bulaşan hastalıkların önlenmesine yönelik bilgi ve korunma yöntemleri hakkında eğitim verilmelidir.
Hukuki Çerçeve ve Politika: Cinsel sağlık ve üreme sağlığı hakları, ulusal ve uluslararası düzeyde hukuki çerçevelerle korunmalıdır. Ülkelerin cinsel sağlık politikaları, bireylerin bu haklara erişimini güvence altına almalı ve ayrımcılığı önlemelidir.
Bu unsurlar, cinsel sağlık ve üreme sağlığı alanında hak ve özgürlükleri incelemek için genel bir çerçeve sunar. Bu konu, multidisipliner bir yaklaşım gerektirir ve sosyal, kültürel, ekonomik ve politik faktörleri içerir. Bu hakların korunmasıyla bireylerin insan haklarına saygı ve toplumların daha sağlıklı, bilinçli bir gelecek inşa etmesine katkı sağlar.
References
Acer Y, Kaya İ. Uluslararası hukuk: temel ders kitabı: International Strategic Research Organization (USAK); 2010.
Adugit Y. Özgürlüğün kısa tarihi. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi. 2013(16):63-94.
Barker G, Contreras M, Heilman B, Singh A, Verma R, Nascimento M. Evolving men. 2011.
Barker G, Ricardo C, Nascimento M, Organization WH. Engaging men and boys in changing gender-based inequity in health: Evidence from programme interventions: World Health Organization; 2007.
Berktay F. Feminist teorinin önemli bir alanı: cinsellik. Cogito. 2009;58:58-72.
Biddlecom AE, Fapohunda BM. Covert contraceptive use: prevalence, motivations, and consequences. Studies in family planning. 1998:360-72.
Bitmez MN. İnsan Hakları ve Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bağlamında Türkiye’de Kadına Yönelik Sosyal Politikalar. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2004;12:203-16.
Blanc AK. The effect of power in sexual relationships on sexual and reproductive health: an examination of the evidence. Studies in family planning. 2001;32(3):189-213.
Center for Reproductive Rights U. ICPD and human rights: 20 years of advancing reproductive rights through UN treaty bodies and legal reform. Center for Reproductive Rights New York; 2013.
Chandra A, Copen CE, Stephen EH. Infertility service use in the United States: data from the National Survey of Family Growth, 1982-2010: US Department of Health and Human Services, Centers for Disease Control and …; 2014.
Cook RJ. International human rights and women’s reproductive health. Women, Medicine, Ethics and the Law. 2020:37-50.
Corrêa S. From reproductive health to sexual rights achievements and future challenges. Reproductive Health Matters. 1997;5(10):107-16.
Courtenay WH. Constructions of masculinity and their influence on men’s well-being: a theory of gender and health. Social science & medicine. 2000;50(10):1385-401.
Değerli Kodaz N, Altuntuğ K, Ege E. Aile Planlaması Yöntemlerinde Güncel Gelişmeler. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2018;4(1).
Ecevit Y. Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Temel Kavramları. 2021.
Emini Emin M. Hak Kavramı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. (12):203-16.
Emini ME. Hak kavramı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2004:203-16.
Esin A, Mıhçıokur S, Demir C, Kanal G. Türkiye’de Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Durum Analizi Raporu. 2021.
Garcia J, Parker R. From global discourse to local action: the makings of a sexual rights movement? Horizontes Antropológicos. 2006;12:13-41.
Gruskin S, Yadav V, Castellanos-Usigli A, Khizanishvili G, Kismödi E. Sexual health, sexual rights and sexual pleasure: meaningfully engaging the perfect triangle. Sexual and Reproductive Health Matters. 2019;27(1):29-40.
Günay T. Pandemi Dönemlerinde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı (CSÜS) Hizmetleri: Toplum Temelli Hizmetler için Rehber. Okyay P, Günay T, editors: Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı Hakları Platformu; 2021. 158 p.
Güneş PM. The role of maternal education in child health: Evidence from a compulsory schooling law. Economics of Education Review. 2015;47:1-16.
Jejeebhoy SJ. Women’s education, autonomy, and reproductive behaviour: Experience from developing countries. OUP Catalogue. 1995.
Kanun SNfPH. 1965.
Karakaya BH, Akyol AS, Merih YD. Yapay Zekâ Teknolojisinin Perinatal Dönem Bakımına Entegrasyonu ve Uygulama Örnekleri. Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı Dergisi.5(2):1-11.
Kismödi E, Corona E, Maticka-Tyndale E, Rubio-Aurioles E, Coleman E. Sexual rights as human rights: A guide for the WAS declaration of sexual rights. International Journal of Sexual Health. 2017;29(sup1):1-92.
Lottes IL. Sexual rights: meanings, controversies, and sexual health promotion. Journal of Sex Research. 2013;50(3-4):367-91.
Maine D. Monitoring emergency obstetric care: a handbook: World Health Organization; 2009.
McGinn T, Bhabha J, Kollodge R. State of World Population 2015: Shelter from the Storm a Transformative Agenda for Women and Girls in a Crisis-prone World: United Nations Population Fund; 2015.
Miller AM, Kismödi E, Cottingham J, Gruskin S. Sexual rights as human rights: a guide to authoritative sources and principles for applying human rights to sexuality and sexual health. Reproductive Health Matters. 2015;23(46):16-30.
Müdürlüğü TCSlBıACoSlıvAPG. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı, Üreme Sağlığına Giriş. 2009.
Organization WH. Action Plan for Sexual and Reproductive Health: Towards achieving the 2030 Agenda for Sustainable Development in Europe–leaving no one behind. Copenhagen: World Health Organisation. 2016.
Organization WH. Annual technical report: 2013: department of reproductive health and research, including UNDP/UNFPA/WHO/World Bank Special Programme of Research Training in Human Reproduction (HRP). World Health Organization; 2014.
Organization WH. Sexual health and its linkages to reproductive health: an operational approach. 2017.
Organization WH. WHO. Developing sexual health programmes: a framework for action: Geneva: World Health Organization; 2010. 2015.
Özcan M, Beritken Ergin A, Acar Z. Sexual and reproductive rights in Turkey: An owerview. 2013.
Özlem A. Etik yönleriyle üreme hakları ve cinsel haklar. Turkiye Klinikleri J Obstet Womens Health Dis Nurs-Special Topics. 2017;3(3):151-62.
Öztürk ENY. Cinsel sağlık ve üreme sağlığında haklar. 2018.
Sert G, Narman İ, Erkan O, Emre O, Özden E, Tursun N, et al. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığında Haklar Ekonomik Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 22 No’lu Yorumu 2016. Türkiye Biyoetik Dergisi. 2019;6(2):65-81.
Sert G, Narman İ, Erkan O, Emre O, Özden E, Tursun N, et al. Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığında Haklar Ekonomik Kültürel Haklar Sözleşmesi’nin 22 No’lu Yorumu 2016 General Comment No. 22 (2016) on the Right to Sexual and Reproductive Health (Article 12 of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights). 2019.
Sert G. Üreme haklarının yasal temelleri ve etik değerlendirme. İnsan kaynağını Geliştirme Vakfı; 2013. Report No.: 9758480839.
Sheth S. FIGO and women’s health 2000–2003. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2003;82(3):357-67.
Starrs AM, Ezeh AC, Barker G, Basu A, Bertrand JT, Blum R, et al. Accelerate progress—sexual and reproductive health and rights for all: report of the Guttmacher–Lancet Commission. The lancet. 2018;391(10140):2642-92.
State obligations regarding sexual and reproductive health and rights and gender-based violence response during the COVID-19 pandemic [Internet]. 2023 [cited 02.2023]. Available from: chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://asiapacific.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/state_obligations_regarding_srhr_gbv_response_during_the_covid-19_pandemic.pdf.
Sternberg P, Hubley J. Evaluating men’s involvement as a strategy in sexual and reproductive health promotion. Health promotion international. 2004;19(3):389-96.
Sundewall J, Kaiser H. Sexual and Reproductive Health and Rights:: An Essential Element of Universal Health Coverage. Background document for the Nairobi Summit on ICPD25-Accelerating the promise. 2019.
TDK. 2023. https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi 24.11.2023
Ten Hoope Bender P, Homer C, Matthews Z, Nove A, Sochas L, Campbell J, et al. The state of the world’s midwifery: a universal pathway, a woman’s right to health. 2014.
Trends G. Forced displacement in 2016. UNHCR: Geneva, Switzerland. 2016.
Tutumlu M. Psikolojik, Metafizik ve Hukuki Bir Fenomen Olarak Hak Kavramı. Journal of Istanbul University Law Faculty. 2014;72(1):729-38.
UN. Transforming Our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development (United Nations A/RES/70/1). United Nations General Assembly New York; 2015.
Watts N, Adger WN, Agnolucci P, Blackstock J, Byass P, Cai W, et al. Health and climate change: policy responses to protect public health. The lancet. 2015;386(10006):1861-914.
Yoloğlu AC, Kurt AÖ, Levent YS, Levent T, Burat S, Karaca S, et al. Sağlık Eşitsizlikleri, DSÖ Yaşam Kalitesi Ölçeği Üzerinden Bir Değerlendirme: Mersin İli Mezitli İlçesi Örneği Health Inequalities, an Evaluation through WHO Quality of Life Scale: the case of Mersin Province Mezitli District. Planlama. 2020;30(1):66-88.
