Osteoporoz Risk Faktörleri, Semptom, Tanı ve Tedavisi
Synopsis
Dünya genelinde ve Ülkemizde önemli sağlık sorunlarından biri olan osteoporoz; kemik mineral yapısının yoğunluğunda ve kemik doku mikro yapısında bozulmalarla kırıklara neden olan sistemik bir hastalıktır. Bu yönüyle osteoporoz postmenopozal süreçteki kadınlar olmak üzere birçok bireyi etkilemekte, sosyo-ekonomik yük oluşturmakta, düşük yaşam kalitesi ve mortalitelere neden olmaktadır. Artan yaşam süresi ile birlikte osteoporoz görülme sıklığı doğru orantılı olarak artış göstermektedir.
References
Seeman E., DelmasP.D., Bone oality-the meterial and sucructural basis of bone strength and fragility, Nengl Jmed., 2006, 354(21):2250-2261.
Portth C.M., Caspard K.J. ,Tanrıöver M.D., Sarı A., Patofizyolojinin Temelleri, Palme Yayıncılık, Ankara, 2018.
Kanis J.A., (2007). Assessment of osteoporosis at the primary health care level. World Health,[Internet].;339. Available from: http://www.shef.ac.uk/FRAX/pdfs/WHO_Technical_Report.pdf.
Erçalık, C., Adar,S., Başkaya, Ç.,M., Özkan, P.,Ö., Sanem Şener, S., Uğur, E., Beslenme ve Diyetetik-Fizyoterapi Öğrencilerinde Osteoporoz Bilgi Düzeyi Karşılaştırılması, Turk J Osteoporos 2019; 25:83-7, DOI: 10.4274/tod. galenos.2019.93585
Ovayolu N. ve Ovayolu Ö., Temel İç Hastalıkları Hemşireliği Ve Farklı Boyutlarıyla Kronik Hastalıklar, Çukurova Nobel Tıp Kitabevi, 2016, s,1-805
Garcia RA, Klein MJ., Schiller AL. Bones and Joint,In :Rubin R.,Strayer D.S., Eds.;Rubin’s Pathology: ClinicopathologicFundations of medicine ,6th,ed., Philedelphia, PA,:wolters KLUwer health/Lippincottwilliams δwilkins; 2012,p, 1199-1218,p.1250-1254
Akdemir N. Metabolik kemik hastalıkları ve hemşirelik bakımı, Edt: Kapucu S., Kutlutürkhan S., Akyar İ., L., İç Hastalıkları Ve Hemşirelik Bakımı., Güncellenmiş 7. Baskı, 2021:p, 879-884.
Eşrefoğlu M. Kemik dokusu. Genel Histoloji, 2009, p. 171-181.
Hall JE., Paratiroid hormonu, kalsitonin, kalsiyum ve fosfat metabolizması, d vitamini, kemik ve dişler (Çeviri: Sami Aydoğan). Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji. 13. Baskı, 2017, p. 1001-1019.
Topaloğlu U, Ketanı MA, Güney Saruhan B. Kemik doku ve kemikleşme çeşitleri. Dicle Üniv Vet Fak Derg 2017;10(1):62-71.
Termine JD., Bone Matrix Proteins and Mineralization Process. En: Favus MJ. ed. Primer on the Metabolic Bone Diseases and Disorders of Mineral Metabolism, Second Edition Nueva York: Raven Press:1993, 21-24.
Thibodeau GA, Patton KT. Stress (Chapter 21). (In) Anatomy & Physiology, 2015, 7th edition. Mosby, St. Louis.
Bayar G R. Ooferektomi Uygulanmıs Tavsanlarda Periosteal Distraksiyon ile Elde Edilen Yeni Kemik Dokuların Degerlendirilmesi, Dishekimligi Bilimleri Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi Programı Doktora Tezi, GATA Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2004
Kierszenbaum AL. Histoloji ve hücre biyolojisi: Patoljiye giris. Mosby Inc, St. Louis, (Çeviri editörü: Prof. Dr. Ramazan Demir) Palme yayıncılık,2006, 4. baslık, p.118
Tüzün Ç. Normal İnsan Kıkırdağının Yapısal Ve Fonksiyonel Özellikleri, Osteoartroz. (Editör: Kutsal YG), Ankara: Güneş Kitabevi;,2000, p.11.
Fleisch H. Bisp hosp honates in bone disease. Third ed. Parthenon publ., London, New York, 1997.
Silva RF, Silva Sasso GR, Cerri ES, Simões MJ, Cerri PS. Biology of Bone Tissue: Structure, Function,and Factors That Influence Bone Cells. Hindawi Publishing Corporation BioMed Research International. Article, 2015, ID 421746: 17
Tresguerres IF, Gil H, Alobera Gracia MA, Pingarrón MC, Jerez LB. Physiological Bases of Bone Regeneration I, Histology and physiology of bone tissue Medicina Oral Patologia Oral Cirugia Bucal .2006, 11: p.7-51.
Bayliss L, Mahoney DJ, Monk P. Normal bone physiology, remodeling and its hormonal regulation. Surgery.2012, 30(2), 47-53.
Hadjidakis JD, Androulakis II. Bone remodeling. Ann NY Acad Sci 2002, 1092. 385-396
Henriksen K, Neutzsky-Wulff AAV, Bonewald LF, KarsdaL MA. Local communication on and within bone controls bone remodeling. Bone. 44. 1026-33
Hofbauer L.c.,Schoppet M., (2004). Clinical İmplications of osteoprotegrin/RANKL/RANK System for bone and vascular Disease,JAMA. 2007 ;292(4):490-495.
Parfitt AM. The physological and clinical significance of bone histomorphometric data. InRecker R(ed). Bone Histomorphometry, Techniques and Interpretation. CRC Press, Boca Raton 1983; pp.143-223.
Rubin LA, Hawker GA, Peltekova VD, Fielding LJ, Ridout R, Cole DE. Determinants of peak bone mass: clinical and genetic analyses in a young female Canadian cohort. Journal of bone and mineral research : the official journal of the American Society for Bone and Mineral Research. 1999;14(4):633-43
Theill LE, Boyle WJ, Penninger JM. RANK-L and RANK: T cells, bone loss, and mammalian evolution. Annual review of immunology. 2002;20:795-823.
Martin RM, Correa PH. Bone quality and osteoporosis therapy. Arquivos brasileiros de endocrinologia e metabologia.2010 ;54(2):186-99.
Lıps P, Hoskıng D, Lıppuner K, Norquıst Jm, Wehren L, Maalouf G, et al. The prevalence of vitamin D inadequacy amongst women with osteoporosis: an international epidemiological investigation. 2006;260(3):245-54.
Khosla S, Oursler MJ, Monroe DG. Estrogen and the skeleton. Trends in Endocrinology & Metabolism, 2012 .;23(11):576-81
Riddle RC, Clemens TL. Insulin, osteoblasts, and energy metabolism: why bone counts calories. J Clin Invest. 2014;124(4):1465-1467.
Li M, Rhompson DD, Paralkar VM. Prostaglandin E2 receptors in bone formation. Int Ortoph, 2007;31(6):767–772.
Kargın NÇ, Marakoğlu K. Osteoporoza Genel Yaklaşım. Euras J Fam Med 2016; 5(3):95-102.
Kısacık, B., BES,C., Koca, SS. Klinik Romatoloji, Türkiye Kitabevi, 2021, 651-656.Ankara.
TEMD (2020), Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Klavuzu. 15. Baskı,:29-75.
Heaney R. Osteoporosis: Coulston AM, Rock CL, Monsen ER (eds). Nutrition in the Prevention and Treatment of Disease. A Harcourt and Technology Company, USA, 2001:653.
Yağmur Y. Genç kadınlara uygulanan osteoporozdan korunmaya yönelik sağlığı geliştirme programının etkinliğinin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2006;3(4): 257-62. 12.
Lunt M, Masaryk P. The effects of lifestyle, dietary dairy intake, and diabetes on bone density and vertebral deformity prevalance: The EVOS study. Osteoporos Int 2001;12(8):688-98.
Lane, NE. Epidemiology, etiology, and diagnosis of osteoporosis, A.m. J.Obstet Gynecol;2006, 194; s;3-11
Kışlak P. Genç F., Osteoporoz ve tedavisi. Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences July 2019, Volume 3, Issue 1, 1--18.
Siris ES, Adler R, Bilezikian J, et al.(2014). The clinical diagnosis of osteoporosis: A position statement from the National Bone Health Alliance Working Group. Osteoporos Int. ;25(5):1439-1443. doi:10.1007/s00198-014-2655-z.
Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, et al. Clinician’s Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporos, 2014, Int.;25(10):2359-2381. doi:10.1007/s00198-014-2794-2
Kanis JA, McCloskey EV, Johansson H, Strom O, Borgstrom F, Oden A. Case 45 finding for the management of osteoporosis with FRAX--assessment and intervention thresholds for the UK. Osteoporos Int. 2008;19(10):1395-1408. doi:10.1007/S00198-008-0712-1
Arasıl T. Osteoporoz, Osteoporoz konseyi. İstanbul; Epsilon Matbaası, 2002. p. 5-11.
Zakroyeva, A., Lesnyak, O., Cazac, V. et al. Epidemiology of osteoporotic fracture in Moldova and development of a country-specific FRAX model. Arch Osteoporos 15, 13 (2020). https://doi.org/10.1007/s11657-019-0669-z
Vestergaard P, Rejnmark L, Mosekilde L. Osteoporosis is markedly underdiagnosed: A nationwide study from Denmark. Osteoporos Int. Published, online 2005. doi:10.1007/s00198-004-1680-8
Melton LJ, Chrischilles EA, Cooper C, Lane AW, Riggs BL. How Many Women Have Osteoporosis? J Bone Miner Res. Published online 2005. doi:10.1359/jbmr.2005.20.5.886
Iki M, Kagamimori S, Kagawa Y, Matsuzaki T, Yoneshima H, Marumo F. Bone mineral density of the spine, hip and distal forearm in representative samples of the Japanese female population: Japanese population-based osteoporosis (JPOS) study. Osteoporos Int. Published online 2001. doi:10.1007/s001980170073
Murray, C.A. Interventions for Clients with Musculoskeletal Problems. İçinde D.D. Ignatavicius, M.L. Workman ve E. Sounders (Ed.), Medical-Surgical Nursing Critical Thinking For Collabrative Care. (5th ed.). Elsevier Saunders;2006, 1157-1169.
Lee WY, Oh KW, Rhee EJ, Jung CH, Kim SW, Yun EJ, et al. Relationship between subclinical thyroid dysfunction and femoral neck bone mineral density in women. Arch Med Res.2006 ; 37(4):511-6. 68
Liu JM, Zhao HY, Ning G, Chen Y, Zhang LZ, Sun LH, et al. IGF-1 as an early marker for low bone mas sor osteoporosis in premenopausal and postmenopausal women. J Bone Miner Metab. 2008; 26(2):159-64.
Nayak S, Robert MS, Greenspan SL. Cost-effectiveness different screening strategies for osteoporosis in postmenopausal women. Ann Intern Med. 2011; 155(11):751-61.
Resnick D, Kransdorf M. Osteoporosis. Bone and Joint Imaging. Third Edition. 2005. P. 551. 65.
Bethel M, et al. Medscape, Osteoporosis: Practice Essentials, Background, Pathophysiology. Erişim: https://emedicine.medscape.com/article/330598- overview#a3 Erişim tarihi:22.03.2022.
Ardıç F. Egzersizin Sağlık Yararları. Türk Fiz Tıp Rehab Derg,2014 ;60(2):9-14.
Rosen CJ. Clinical practice. Postmenopausal osteoporosis. N Engl J Med 2005; 353:595.
Kirazlı Y. Osteoporozda Medikal Tedavi. In: Sindel D, Şen Eİ, editors. 83 Türkiye Klinikleri. 1st ed. Ankara; 2019, p. 87–93. 62.
Compston J, Cooper A, Cooper C, Gittoes N, Gregson C, Harvey N, Hope S, Kanis JA, McCloskey EV, Poole KES, Reid DM, Selby P, Thompson F, Thurston A, Vine N; National Osteoporosis Guideline Group (NOGG). UK clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. Arch Osteoporos. (2017)., Dec;12(1):43. doi: 10.1007/s11657-017-0324-5.
Brown JP, Josse RG. 2002 Clinical practice guidelines for the diagnosis and management of osteoporosis in Canada. Cmaj. 2002;167(10).
Black DM, Rosen CJ. Clinical Practice. Postmenopausal Osteoporosis. N Engl J Med. 2016 Jan 21;374(3):254-62. doi: 10.1056/NEJMcp1513724.
Domaniç, Ü. ve Göksan, B. (Ed.). Osteoporoz. İstanbul: Türk Ortopedi ve Travmatoloji Derneği Yayınları. 2000, s64-73.
Hacıyakupoğlu, E., Kınalı, B., Oktay K., Yılmaz, M.D., Hacıyakupoğlu,S. Vertebroplasti, Arşiv Kaynak Tarama Dergisi (Archives Medical Review Journal), 2012; 21(4):283-298
Akdeniz, M. ve Kavukçu, E. (2017). Dördüncül koruma: Önce zarar verme, Türkiye Aile Hekimliği Dergisi,2017, 21, 74-81. DOI: 10.15511/tahd.17.00274
Kalkım, A. Kadınlara Yönelik Teori Temelli Osteoporozu Önleme Eğitim ve Danışmanlık Programının Etkinliğinin Değerlendirilmesi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2015
Kolaç, N. ve Yıldız, A. Postmenopoz dönemdeki kadınlarda sağlık inanç modeli temelli kısa grüşmelerin osteoporozdan korunma bilgi, tutum ve davranışlarına etkisi. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi, 2019, 28,145-151.
Kutsal, Y.G. Osteoporoz , Modern Tıp Seminerleri: 19, Güneş Kitabevi, Ankara, 2001.
Kaplan S. Postmenopozal osteoporozda risk faktörleri ve korunma yolları. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 2007, 2(4):23-31
Ünal, M., Aksoy, Y.D., Güler, S. Osteoporozda Güncel Tedavi, ACU Sağlık Bil Derg,2006, 1, 20-27.
Carpenito-Moyet, L.J. Hemşirelik Tanıları El Kitabı, (Çeviri: Prof. Dr. Firdevs Erdemir, Prof. Dr. Gülengün TÜRK),İstanbul; Nobel Tıp Kitapevleri. 2005. p. 1-790.
Kling JM, Clarke BL, Sandhu NP. Osteoporosis Prevention, Screening, and Treatment: A Review. J Womens Health, 2014 :23(7): 563–572.
Sadat-Shojai M, Khorasani MT, Dinpanah-Khoshdargi E, Jamshidi, A. (2013). Synthesis Methods for Nanosized Hydroxyapatite with Diverse Structures, Acta Biomaterialia, 2012, 9: 7591-7621.
Kutlu M, Odabaşı E, Kemik Doku Ve Fizyolojisi, Turkiye Klinikleri J Endocrin, 2004. 2(2):73-89.
.
Robert MS, Greenspan SL. Cost-effectiveness different screening strategies for osteoporosis in postmenopausal women. Ann Intern Med. 2011; 155(11):751-61
Meeta, Harinarayan, C.V., Marwah, R., Sahay, R., Kalra, S., & Babhulkar, S. Clinical practice guidelines on postmenopausal osteoporosis: *An executive summary and recommendations. Journal of Mid-Life Health, 2013, 4, 107 - 126.
Hidaka, S. , Okamato, Y. , Uchiyama, S.,Nakatsuma, A. , Hashimoto, K. Ohnishi, S.T. , Yamaguchi, M. Royal jelly prevents osteoporosis in rats: benefi cial effects in ovariectomy model and in bone tissue culture model. Ecam. 2006; 3(3):339-348.
Schiller J, Korallus C, Bethge M, Karst M, Schmalhofer ML, Gutenbrunner C, Fink MG. Effects of acupuncture on quality of life and pain in patients with osteoporosis-a pilot randomized controlled trial. Arch Osteoporos. 2016 Dec;11(1):34. doi: 10.1007/s11657-016-0288-x. Epub 2016 Oct 20. PMID: 27766596.
Alkan , H., 65 Yaş Üstü Osteoporozlu Kadınlarda Vestibüler Rehabilitasyon Programı Ve Postural Feedback Tedavisinin Düşme Riski Üzerine Etkinliği ( Danışman: DOÇ. DR. OYA TOPUZ ), Pamukkale Üniversitesi, Tıp Fakültesi , Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı,2007, s, 16-20 .101 s.
Muhlbauer RC Lozano A Palacio S Reinli A Felix R .Common Herbs, Essential Oils, And Monoterpenes Potently Modulate Bone Metabolism. Bone.2003,;32:372–380.
Kim HJ Bae YC Park RW , et al. Bone-protecting effect of safflower seeds in ovariectomized rats. Calcif Tissue Int. 2002;71:88–94.
Altan MF Kanter M Donmez S Kartal ME Buyukbas S . Combination therapy of Nigella sativa and human parathyroid hormone on bone mass, biomechanical behavior and structure in streptozotocin-induced diabetic rats. Acta Histochem. 2007;109:304–314.
Seidlova-Wuttke D Jarry H Pitzel L Wuttke W . Effects of estradiol-17beta, testosterone and a black cohosh preparation on bone and prostate in orchidectomized rats. Maturitas. 2005;51:177–186.
Özbek.G., Reflorlu H., Karatepe,G.A., Kaya,T., Rezzan Günayd›N, R., Özer N.,Fien, N., Gebeliğe Bağlı Osteoporoz: Olgu Sunumu Osteoporoz Dünyasından 2006; 12 (3): 39-42.
Portth C.M., Caspard K.J. ,Tanrıöver M.D., Sarı A., Patofizyolojinin Temelleri, Palme Yayıncılık, Ankara, 2018.
Kanis J.A., (2007). Assessment of osteoporosis at the primary health care level. World Health,[Internet].;339. Available from: http://www.shef.ac.uk/FRAX/pdfs/WHO_Technical_Report.pdf.
Erçalık, C., Adar,S., Başkaya, Ç.,M., Özkan, P.,Ö., Sanem Şener, S., Uğur, E., Beslenme ve Diyetetik-Fizyoterapi Öğrencilerinde Osteoporoz Bilgi Düzeyi Karşılaştırılması, Turk J Osteoporos 2019; 25:83-7, DOI: 10.4274/tod. galenos.2019.93585
Ovayolu N. ve Ovayolu Ö., Temel İç Hastalıkları Hemşireliği Ve Farklı Boyutlarıyla Kronik Hastalıklar, Çukurova Nobel Tıp Kitabevi, 2016, s,1-805
Garcia RA, Klein MJ., Schiller AL. Bones and Joint,In :Rubin R.,Strayer D.S., Eds.;Rubin’s Pathology: ClinicopathologicFundations of medicine ,6th,ed., Philedelphia, PA,:wolters KLUwer health/Lippincottwilliams δwilkins; 2012,p, 1199-1218,p.1250-1254
Akdemir N. Metabolik kemik hastalıkları ve hemşirelik bakımı, Edt: Kapucu S., Kutlutürkhan S., Akyar İ., L., İç Hastalıkları Ve Hemşirelik Bakımı., Güncellenmiş 7. Baskı, 2021:p, 879-884.
Eşrefoğlu M. Kemik dokusu. Genel Histoloji, 2009, p. 171-181.
Hall JE., Paratiroid hormonu, kalsitonin, kalsiyum ve fosfat metabolizması, d vitamini, kemik ve dişler (Çeviri: Sami Aydoğan). Guyton ve Hall Tıbbi Fizyoloji. 13. Baskı, 2017, p. 1001-1019.
Topaloğlu U, Ketanı MA, Güney Saruhan B. Kemik doku ve kemikleşme çeşitleri. Dicle Üniv Vet Fak Derg 2017;10(1):62-71.
Termine JD., Bone Matrix Proteins and Mineralization Process. En: Favus MJ. ed. Primer on the Metabolic Bone Diseases and Disorders of Mineral Metabolism, Second Edition Nueva York: Raven Press:1993, 21-24.
Thibodeau GA, Patton KT. Stress (Chapter 21). (In) Anatomy & Physiology, 2015, 7th edition. Mosby, St. Louis.
Bayar G R. Ooferektomi Uygulanmıs Tavsanlarda Periosteal Distraksiyon ile Elde Edilen Yeni Kemik Dokuların Degerlendirilmesi, Dishekimligi Bilimleri Ağız, Diş, Çene Hastalıkları ve Cerrahisi Programı Doktora Tezi, GATA Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2004
Kierszenbaum AL. Histoloji ve hücre biyolojisi: Patoljiye giris. Mosby Inc, St. Louis, (Çeviri editörü: Prof. Dr. Ramazan Demir) Palme yayıncılık,2006, 4. baslık, p.118
Tüzün Ç. Normal İnsan Kıkırdağının Yapısal Ve Fonksiyonel Özellikleri, Osteoartroz. (Editör: Kutsal YG), Ankara: Güneş Kitabevi;,2000, p.11.
Fleisch H. Bisp hosp honates in bone disease. Third ed. Parthenon publ., London, New York, 1997.
Silva RF, Silva Sasso GR, Cerri ES, Simões MJ, Cerri PS. Biology of Bone Tissue: Structure, Function,and Factors That Influence Bone Cells. Hindawi Publishing Corporation BioMed Research International. Article, 2015, ID 421746: 17
Tresguerres IF, Gil H, Alobera Gracia MA, Pingarrón MC, Jerez LB. Physiological Bases of Bone Regeneration I, Histology and physiology of bone tissue Medicina Oral Patologia Oral Cirugia Bucal .2006, 11: p.7-51.
Bayliss L, Mahoney DJ, Monk P. Normal bone physiology, remodeling and its hormonal regulation. Surgery.2012, 30(2), 47-53.
Hadjidakis JD, Androulakis II. Bone remodeling. Ann NY Acad Sci 2002, 1092. 385-396
Henriksen K, Neutzsky-Wulff AAV, Bonewald LF, KarsdaL MA. Local communication on and within bone controls bone remodeling. Bone. 44. 1026-33
Hofbauer L.c.,Schoppet M., (2004). Clinical İmplications of osteoprotegrin/RANKL/RANK System for bone and vascular Disease,JAMA. 2007 ;292(4):490-495.
Parfitt AM. The physological and clinical significance of bone histomorphometric data. InRecker R(ed). Bone Histomorphometry, Techniques and Interpretation. CRC Press, Boca Raton 1983; pp.143-223.
Rubin LA, Hawker GA, Peltekova VD, Fielding LJ, Ridout R, Cole DE. Determinants of peak bone mass: clinical and genetic analyses in a young female Canadian cohort. Journal of bone and mineral research : the official journal of the American Society for Bone and Mineral Research. 1999;14(4):633-43
Theill LE, Boyle WJ, Penninger JM. RANK-L and RANK: T cells, bone loss, and mammalian evolution. Annual review of immunology. 2002;20:795-823.
Martin RM, Correa PH. Bone quality and osteoporosis therapy. Arquivos brasileiros de endocrinologia e metabologia.2010 ;54(2):186-99.
Lıps P, Hoskıng D, Lıppuner K, Norquıst Jm, Wehren L, Maalouf G, et al. The prevalence of vitamin D inadequacy amongst women with osteoporosis: an international epidemiological investigation. 2006;260(3):245-54.
Khosla S, Oursler MJ, Monroe DG. Estrogen and the skeleton. Trends in Endocrinology & Metabolism, 2012 .;23(11):576-81
Riddle RC, Clemens TL. Insulin, osteoblasts, and energy metabolism: why bone counts calories. J Clin Invest. 2014;124(4):1465-1467.
Li M, Rhompson DD, Paralkar VM. Prostaglandin E2 receptors in bone formation. Int Ortoph, 2007;31(6):767–772.
Kargın NÇ, Marakoğlu K. Osteoporoza Genel Yaklaşım. Euras J Fam Med 2016; 5(3):95-102.
Kısacık, B., BES,C., Koca, SS. Klinik Romatoloji, Türkiye Kitabevi, 2021, 651-656.Ankara.
TEMD (2020), Osteoporoz ve Metabolik Kemik Hastalıkları Tanı ve Tedavi Klavuzu. 15. Baskı,:29-75.
Heaney R. Osteoporosis: Coulston AM, Rock CL, Monsen ER (eds). Nutrition in the Prevention and Treatment of Disease. A Harcourt and Technology Company, USA, 2001:653.
Yağmur Y. Genç kadınlara uygulanan osteoporozdan korunmaya yönelik sağlığı geliştirme programının etkinliğinin değerlendirilmesi. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2006;3(4): 257-62. 12.
Lunt M, Masaryk P. The effects of lifestyle, dietary dairy intake, and diabetes on bone density and vertebral deformity prevalance: The EVOS study. Osteoporos Int 2001;12(8):688-98.
Lane, NE. Epidemiology, etiology, and diagnosis of osteoporosis, A.m. J.Obstet Gynecol;2006, 194; s;3-11
Kışlak P. Genç F., Osteoporoz ve tedavisi. Lectio Scientific Journal of Health and Natural Sciences July 2019, Volume 3, Issue 1, 1--18.
Siris ES, Adler R, Bilezikian J, et al.(2014). The clinical diagnosis of osteoporosis: A position statement from the National Bone Health Alliance Working Group. Osteoporos Int. ;25(5):1439-1443. doi:10.1007/s00198-014-2655-z.
Cosman F, de Beur SJ, LeBoff MS, et al. Clinician’s Guide to Prevention and Treatment of Osteoporosis. Osteoporos, 2014, Int.;25(10):2359-2381. doi:10.1007/s00198-014-2794-2
Kanis JA, McCloskey EV, Johansson H, Strom O, Borgstrom F, Oden A. Case 45 finding for the management of osteoporosis with FRAX--assessment and intervention thresholds for the UK. Osteoporos Int. 2008;19(10):1395-1408. doi:10.1007/S00198-008-0712-1
Arasıl T. Osteoporoz, Osteoporoz konseyi. İstanbul; Epsilon Matbaası, 2002. p. 5-11.
Zakroyeva, A., Lesnyak, O., Cazac, V. et al. Epidemiology of osteoporotic fracture in Moldova and development of a country-specific FRAX model. Arch Osteoporos 15, 13 (2020). https://doi.org/10.1007/s11657-019-0669-z
Vestergaard P, Rejnmark L, Mosekilde L. Osteoporosis is markedly underdiagnosed: A nationwide study from Denmark. Osteoporos Int. Published, online 2005. doi:10.1007/s00198-004-1680-8
Melton LJ, Chrischilles EA, Cooper C, Lane AW, Riggs BL. How Many Women Have Osteoporosis? J Bone Miner Res. Published online 2005. doi:10.1359/jbmr.2005.20.5.886
Iki M, Kagamimori S, Kagawa Y, Matsuzaki T, Yoneshima H, Marumo F. Bone mineral density of the spine, hip and distal forearm in representative samples of the Japanese female population: Japanese population-based osteoporosis (JPOS) study. Osteoporos Int. Published online 2001. doi:10.1007/s001980170073
Murray, C.A. Interventions for Clients with Musculoskeletal Problems. İçinde D.D. Ignatavicius, M.L. Workman ve E. Sounders (Ed.), Medical-Surgical Nursing Critical Thinking For Collabrative Care. (5th ed.). Elsevier Saunders;2006, 1157-1169.
Lee WY, Oh KW, Rhee EJ, Jung CH, Kim SW, Yun EJ, et al. Relationship between subclinical thyroid dysfunction and femoral neck bone mineral density in women. Arch Med Res.2006 ; 37(4):511-6. 68
Liu JM, Zhao HY, Ning G, Chen Y, Zhang LZ, Sun LH, et al. IGF-1 as an early marker for low bone mas sor osteoporosis in premenopausal and postmenopausal women. J Bone Miner Metab. 2008; 26(2):159-64.
Nayak S, Robert MS, Greenspan SL. Cost-effectiveness different screening strategies for osteoporosis in postmenopausal women. Ann Intern Med. 2011; 155(11):751-61.
Resnick D, Kransdorf M. Osteoporosis. Bone and Joint Imaging. Third Edition. 2005. P. 551. 65.
Bethel M, et al. Medscape, Osteoporosis: Practice Essentials, Background, Pathophysiology. Erişim: https://emedicine.medscape.com/article/330598- overview#a3 Erişim tarihi:22.03.2022.
Ardıç F. Egzersizin Sağlık Yararları. Türk Fiz Tıp Rehab Derg,2014 ;60(2):9-14.
Rosen CJ. Clinical practice. Postmenopausal osteoporosis. N Engl J Med 2005; 353:595.
Kirazlı Y. Osteoporozda Medikal Tedavi. In: Sindel D, Şen Eİ, editors. 83 Türkiye Klinikleri. 1st ed. Ankara; 2019, p. 87–93. 62.
Compston J, Cooper A, Cooper C, Gittoes N, Gregson C, Harvey N, Hope S, Kanis JA, McCloskey EV, Poole KES, Reid DM, Selby P, Thompson F, Thurston A, Vine N; National Osteoporosis Guideline Group (NOGG). UK clinical guideline for the prevention and treatment of osteoporosis. Arch Osteoporos. (2017)., Dec;12(1):43. doi: 10.1007/s11657-017-0324-5.
Brown JP, Josse RG. 2002 Clinical practice guidelines for the diagnosis and management of osteoporosis in Canada. Cmaj. 2002;167(10).
Black DM, Rosen CJ. Clinical Practice. Postmenopausal Osteoporosis. N Engl J Med. 2016 Jan 21;374(3):254-62. doi: 10.1056/NEJMcp1513724.
Domaniç, Ü. ve Göksan, B. (Ed.). Osteoporoz. İstanbul: Türk Ortopedi ve Travmatoloji Derneği Yayınları. 2000, s64-73.
Hacıyakupoğlu, E., Kınalı, B., Oktay K., Yılmaz, M.D., Hacıyakupoğlu,S. Vertebroplasti, Arşiv Kaynak Tarama Dergisi (Archives Medical Review Journal), 2012; 21(4):283-298
Akdeniz, M. ve Kavukçu, E. (2017). Dördüncül koruma: Önce zarar verme, Türkiye Aile Hekimliği Dergisi,2017, 21, 74-81. DOI: 10.15511/tahd.17.00274
Kalkım, A. Kadınlara Yönelik Teori Temelli Osteoporozu Önleme Eğitim ve Danışmanlık Programının Etkinliğinin Değerlendirilmesi, Ege Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Halk Sağlığı Hemşireliği Anabilim Dalı, Doktora Tezi, 2015
Kolaç, N. ve Yıldız, A. Postmenopoz dönemdeki kadınlarda sağlık inanç modeli temelli kısa grüşmelerin osteoporozdan korunma bilgi, tutum ve davranışlarına etkisi. Sürekli Tıp Eğitim Dergisi, 2019, 28,145-151.
Kutsal, Y.G. Osteoporoz , Modern Tıp Seminerleri: 19, Güneş Kitabevi, Ankara, 2001.
Kaplan S. Postmenopozal osteoporozda risk faktörleri ve korunma yolları. Fırat Sağlık Hizmetleri Dergisi, 2007, 2(4):23-31
Ünal, M., Aksoy, Y.D., Güler, S. Osteoporozda Güncel Tedavi, ACU Sağlık Bil Derg,2006, 1, 20-27.
Carpenito-Moyet, L.J. Hemşirelik Tanıları El Kitabı, (Çeviri: Prof. Dr. Firdevs Erdemir, Prof. Dr. Gülengün TÜRK),İstanbul; Nobel Tıp Kitapevleri. 2005. p. 1-790.
Kling JM, Clarke BL, Sandhu NP. Osteoporosis Prevention, Screening, and Treatment: A Review. J Womens Health, 2014 :23(7): 563–572.
Sadat-Shojai M, Khorasani MT, Dinpanah-Khoshdargi E, Jamshidi, A. (2013). Synthesis Methods for Nanosized Hydroxyapatite with Diverse Structures, Acta Biomaterialia, 2012, 9: 7591-7621.
Kutlu M, Odabaşı E, Kemik Doku Ve Fizyolojisi, Turkiye Klinikleri J Endocrin, 2004. 2(2):73-89.
.
Robert MS, Greenspan SL. Cost-effectiveness different screening strategies for osteoporosis in postmenopausal women. Ann Intern Med. 2011; 155(11):751-61
Meeta, Harinarayan, C.V., Marwah, R., Sahay, R., Kalra, S., & Babhulkar, S. Clinical practice guidelines on postmenopausal osteoporosis: *An executive summary and recommendations. Journal of Mid-Life Health, 2013, 4, 107 - 126.
Hidaka, S. , Okamato, Y. , Uchiyama, S.,Nakatsuma, A. , Hashimoto, K. Ohnishi, S.T. , Yamaguchi, M. Royal jelly prevents osteoporosis in rats: benefi cial effects in ovariectomy model and in bone tissue culture model. Ecam. 2006; 3(3):339-348.
Schiller J, Korallus C, Bethge M, Karst M, Schmalhofer ML, Gutenbrunner C, Fink MG. Effects of acupuncture on quality of life and pain in patients with osteoporosis-a pilot randomized controlled trial. Arch Osteoporos. 2016 Dec;11(1):34. doi: 10.1007/s11657-016-0288-x. Epub 2016 Oct 20. PMID: 27766596.
Alkan , H., 65 Yaş Üstü Osteoporozlu Kadınlarda Vestibüler Rehabilitasyon Programı Ve Postural Feedback Tedavisinin Düşme Riski Üzerine Etkinliği ( Danışman: DOÇ. DR. OYA TOPUZ ), Pamukkale Üniversitesi, Tıp Fakültesi , Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı,2007, s, 16-20 .101 s.
Muhlbauer RC Lozano A Palacio S Reinli A Felix R .Common Herbs, Essential Oils, And Monoterpenes Potently Modulate Bone Metabolism. Bone.2003,;32:372–380.
Kim HJ Bae YC Park RW , et al. Bone-protecting effect of safflower seeds in ovariectomized rats. Calcif Tissue Int. 2002;71:88–94.
Altan MF Kanter M Donmez S Kartal ME Buyukbas S . Combination therapy of Nigella sativa and human parathyroid hormone on bone mass, biomechanical behavior and structure in streptozotocin-induced diabetic rats. Acta Histochem. 2007;109:304–314.
Seidlova-Wuttke D Jarry H Pitzel L Wuttke W . Effects of estradiol-17beta, testosterone and a black cohosh preparation on bone and prostate in orchidectomized rats. Maturitas. 2005;51:177–186.
Özbek.G., Reflorlu H., Karatepe,G.A., Kaya,T., Rezzan Günayd›N, R., Özer N.,Fien, N., Gebeliğe Bağlı Osteoporoz: Olgu Sunumu Osteoporoz Dünyasından 2006; 12 (3): 39-42.
Pages
63-92
Published
April 10, 2023
Copyright (c) 2023 Academician Book Portal
License
LicenseHow to Cite
1.
Burkev FG. Osteoporoz Risk Faktörleri, Semptom, Tanı ve Tedavisi. In: Eti Aslan F, editor. Güncel Hemşirelik Çalışmaları V [Internet]. Türkiye: Academician Publishing Book DOI Portal; 2023 [cited 2026 Jul. 15]. pp. 63-92. Available from: https://omp35.books.akademisyen.net/index.php/akya/catalog/book/2542/chapter/12871
